<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	>

<channel>
	<title>Estibaus</title>
	<atom:link href="http://estibaus.info/?feed=rss2" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://estibaus.info</link>
	<description>Altzako Historia Mintegiaren buletina</description>
	<pubDate>Fri, 20 Nov 2026 18:59:42 +0000</pubDate>
	<generator>http://wordpress.org/?v=2.7</generator>
	<language>eu</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
			<item>
		<title>AltzakoAltxorrak #01 - German Aranburu Cendoya</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21615</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21615#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 18 Nov 2026 11:12:42 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Kronika zaharrak]]></category>

		<category><![CDATA[Plus 55]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21615</guid>
		<description><![CDATA[
Mapa batzuek lekuetara garamatzate. Beste batzuek, aldiz, pertsonengana. Altzan, aztarna utzi duten istorio, oroitzapen eta bizipenez beteriko mapa dugu. Bertan marraztutako bideak jarraituz gero, ezkutuko altxorrak aurkituko ditugu. Altzako Altxorrak. Altzako Altxorrak, gure auzoan aztarna utzi duten pertsonen istorioak ezagutzeko espazioa. Plus 55-ek bultzatutako proiektua, Altzako Historia Mintegiaren babesarekin.
Gaur, German Aranburu Cendoyaren istorioa ezagutuko dugu, [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p style="text-align: left;"><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/altzako_altxorrak_caratula_radio.jpg"><img class="size-medium wp-image-21616 alignleft" title="altzako_altxorrak_caratula_radio" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/altzako_altxorrak_caratula_radio-300x300.jpg" alt="altzako_altxorrak_caratula_radio" width="194" height="194" /></a></p>
<p>Mapa batzuek lekuetara garamatzate. Beste batzuek, aldiz, pertsonengana. Altzan, aztarna utzi duten istorio, oroitzapen eta bizipenez beteriko mapa dugu. Bertan marraztutako bideak jarraituz gero, ezkutuko altxorrak aurkituko ditugu. Altzako Altxorrak. Altzako Altxorrak, gure auzoan aztarna utzi duten pertsonen istorioak ezagutzeko espazioa. Plus 55-ek bultzatutako proiektua, Altzako Historia Mintegiaren babesarekin.<br />
Gaur, German Aranburu Cendoyaren istorioa ezagutuko dugu, Manu Barrenetxea Bujandaren hitzetan. <strong><a href="https://player.captivate.fm/episode/f4a47cac-3c42-4638-86cb-f56a91fc52c7">Entzuteko klik egin hemen</a></strong>.<br />
<span id="more-21615"></span></p>
<h2 style="text-align: center;">Isabatik Altzara</h2>
<p><div id="attachment_21687" class="wp-caption alignleft" style="width: 211px"><a href="https://irratia.donostiakultura.eus/eu/irratsaioak/altzako-altxorrak/altzakoaltxorrak-01-german-aranburu-cendoya"><img class="size-medium wp-image-21687 " title="german-aranburu-dk1" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/german-aranburu-dk1-251x300.png" alt="german-aranburu-dk1" width="201" height="240" /></a><p class="wp-caption-text">Entzuteko klik egin gainean</p></div></p>
<p>1968. urtean, 16 urte nituela, nire lagun Jose Mari Ribak kontatu zidan gure Jesuitak Ikastetxeko irakasle batek, apaiza zenak, eskolan bizitzeari laga ziola eta helbide berria Altzako auzoan finkatu zuela. Hura bisitatzera joatea proposatu zidan. Asko hunkitu ninduen garai hartan &#8216;apaiz langile&#8217; deitura zuten haietako batekin hitz egiteko aukera izateak. Asko maite genuelako, auzo horretara joatea erabaki genuen berarekin elkartzeko. Nire lagunari kontatu nion nola lau urte lehenago apaiz hori ezagutu nuen:</p>
<p>- Jesuitek 12 urteko ikasleentzat abuztuko oporretan Isabako Belabarze haranean martxan jarritako kanpamentura joan nintzen, non apaiza hura begirale eta arduradun moduan aritzen zen. Egun batean laguntzaile moduan sukaldaritzako lanetan aritzen ginen ikasle batzuengana hurbildu eta gai sozialei buruz gure iritzia eskatu zigun. Gure kezkez hitz egitera animatzen gintuen eta guk esandakoa entzuten jarduten zen. Gaueko sua inguruan eginiko ekitaldietan euskaraz ere kantatzeko ahalegintzen zen, eta &#8220;Zergatik galdu itxaropen berriz elkartzeko&#8221; abestia irakatsi ere. Kanpamenduaren azken egunean, etxera bueltatuko gintuen autobusean sartzeko garaian eskua luzatu eta agurtu ninduen, adieraziaz: - Kontatu eta kantatu. Euskaraz ere!! Ordutik aurrera, eskolan ni ikusten ninduen bakoitzean hitz haiek mantra moduan errepikatzen zizkidan: &#8220;Kontatu, kantatu&#8221;.</p>
<p>Igande hartan, 4 urte beranduago, nire lagunarekin Altzara oinez joatea erabaki genuen. Batetik, auzo hartarako autobus zerbitzu onik ez zegoelako eta, bestetik, autobusean ibiltzea helduen gauza zela, ez gazteena, uzten genuelako.</p>
<p>Gogoratzen dut aldapa asko, etsigarriak eta amaigabeak, igo genituela San Pablo parrokiara iritsi arte. Bertan berarekin elkartu ginen.</p>
<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/german-aranburu-c204b-0261.jpg"><img class="size-medium wp-image-21662 alignleft" title="german-aranburu-c204b-0261" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/german-aranburu-c204b-0261-300x300.jpg" alt="german-aranburu-c204b-0261" width="216" height="216" /></a>Gu ikusteak asko poztu zuen. Altza auzoa erakutsi zigun, bertako leku desberdinetara eramanez. Han heldu berri ziren etorkinentzako egindako etxe-multzoak ikusi genituen. Kanalizazio, oinezkoen espaloi, enparantza eta argiteriarik gabeak. Hura ordenaziorik gabeko auzoa zen eta bertan osasun eta eskola zerbitzuak gutxieneko baldintzetan zeudela azaldu zigun.</p>
<p>Auzo hartan ere euskara berpizteko ahaleginak egiten zituen, bai parrokia elizkizunetan baita ere bere sozial jardunetan ere.</p>
<p>Bere bizilekua erakutsi zigun eta harro zegoen altzari asko auzokideek eman zizkiotelako.</p>
<p>-&#8221;Opariak dira. Son de regaliz&#8221; harro esan zigun - Jende arruntek eta baliabide gutxikoek eman dizkidate.</p>
<p>Nire lagunak galdetu zionean zergatik auzo pobre eta etxe xume hartara aldatu zen eskolako bere gela eta zerbitzuak utzita, zera erantzun zion:</p>
<p>- Nire bizitzak eskolan ez du zentzurik eta auzo horretan bai ze laguntzen diedan jendearen maitasuna jasotzen dut eta, aldi berean, nire lan ebanjelikoak asetzen nau.</p>
<p>Altza auzo maite horretaz zer egin genezakeen galdatu nionean, honela erantzun zidan:</p>
<p>- Isaban ginela esan nizun: kontatu, kantatu! Gaur berriz ere errepikatzen dizut: Kontatu Altzan ikusi duzun guztia ahal duzun jendeari, horrela jakin dezaten zein egoeratan bizi diren auzo honetako bizilagunak.  Eta ez utzi kantatzeari.</p>
<p>- Agur German Aranburu, esan nion. Horixek baitziren bere izen eta abizenak. German Aranburu - Promesa bat egiten dizut: Ikusi dudana eta irakatsi didazuna kontatuko ditut. Aldentzerakoan &#8220;Zergatik galdu itxaropen&#8221; kantatzen hasi nintzaion.</p>
<p>Plus 55 bidez, 2026ko irailaren 23ko Altzako Altxorrei buruzko &#8220;Giza Liburutegia&#8221; ekitaldiaren berri izan nuen, eta bertara inguratu. Rosa Batalla-ren esposizioa amaitu zenean, non trantsizio garaiko mugimendu politiko eta auzokideen gaia azaldu zuen, German Aranburu ezagutu ote zuen galdatu nion.</p>
<p>Baietz erantzun zidan, poz irudia adieraziaz. Berak eta ekitaldian zeuden Altzako beste auzokide batzuek baieztatu zuten Aranburu apaiza hark auzoko jendearentzat lan eder asko egin zuela.</p>
<p>Gaur, irailaren 24a, goizeko bostetan esnatu naiz eta lo egin ezinik altxa, German, zutaz gogoratuz. Zutaz eta zure auzo maiteari buruz idazten hasi naiz.</p>
<p>Amaitu bezain laster, Xabier Leteren &#8220;Urepeleko artzaina&#8221;-ri eskainitako kanta parodia eginez, &#8220;Non hago, zer larretan Altza auzoko German&#8221; kantatu dizut.</p>
<p>Esaten dute hildako bati buruz gogoratzeak bere presentzia hurbila mantentzen laguntzen duela, eta une honetan hurbilago sentitzen zaitut. Eskerrik aita Aranburu!!</p>
<p style="text-align: right;">Manu Barrenetxea Bujanda, Altza-Donostia 2026.09.24</p>
<h5><em>DONOSTIA KULTURA IRRATIAn grabatutako testua. 2026.10.14ean. Irratilaria Telmo Trenor. Altzako Plus 55eko dinamizatzailea Maider Jericó.</em></h5>
<h5><em>Argazkia: German Aranburu erdian (San Pablo parrokia, 1969)</em></h5>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21615</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Hauteskunde-prozesuak Altzan (1976-2026): boto baliogabeak eta boto zuriak (3)</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21572</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21572#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 15 Nov 2026 17:06:05 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ikerketa]]></category>

		<category><![CDATA[ahm 1986-2026]]></category>

		<category><![CDATA[politika]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21572</guid>
		<description><![CDATA[
Antxon Alfaro
Boto zuria eta boto baliogabea oso desberdinak dira, batez ere asmoari eta baliozkotasunari dagokienez. Boto zuria gutun-azal huts bat hautetsontzian sartzean datza. Horrekin adierazten da ez dela inolako hautagai-zerrendarik babesten, baina hauteskunde-prozesuan parte hartzen dela. Baliozko botoen artean zenbatzen da eta, horregatik, eserlekuen banaketan eragina izan dezake: guztizkoari gehitzean, eskatzen den gutxieneko ehunekoa lortzeko [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/aub.jpg"><img class="size-medium wp-image-21579 alignleft" title="aub" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/aub-179x300.jpg" alt="aub" width="179" height="300" /></a></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Antxon Alfaro</p>
<p>Boto zuria eta boto baliogabea oso desberdinak dira, batez ere asmoari eta baliozkotasunari dagokienez. Boto zuria gutun-azal huts bat hautetsontzian sartzean datza. Horrekin adierazten da ez dela inolako hautagai-zerrendarik babesten, baina hauteskunde-prozesuan parte hartzen dela. Baliozko botoen artean zenbatzen da eta, horregatik, eserlekuen banaketan eragina izan dezake: guztizkoari gehitzean, eskatzen den gutxieneko ehunekoa lortzeko behar den boto kopurua igotzen du. Adibidez, Eusko Legebiltzarrean eserleku bat lortzeko, Espainiako Gorte Nagusietan bezala, hautagaitza batek barrutian emandako baliozko botoen % 3 lortu behar du.</p>
<p>Boto baliogabea, aldiz, gaizki emandako botoa da, edo protesta gisa emandakoa. Baliogabetzat jotzen da boto-papera zirriborratuta, hautsita edo idatzoharrak jasota dagoenean, hautagai-zerrenda bat baino gehiago dutenean edo boto-orria eta hautagai-zerrenda ofizialak ez direnean. Ez da baliozko botoen artean zenbatzen eta ez du eraginik eserlekuen banaketan; hala ere, parte-hartzean zenbatzen da.<span id="more-21572"></span></p>
<p>Altzan (7. errolda-barrutian) boto zuria oso txikia da: behin bakarrik gainditu du emandako botoen % 3. Datuak aztertuz gero, hiru aldi bereizten dira, hauteskunde-deialdi motarekiko independenteak (udal-hauteskundeak, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, hauteskunde orokorrak eta Europako hauteskundeak):</p>
<ul>
<li>Lehen hauteskunde-prozesuetan (1977-1989) ia ez zegoen boto zuririk. Boto zuria ez zen garai hartako hautesleen aukeren artean sartzen. 	Hautetsontzietara joaten zenak aukera bat hautatzen zuen.</li>
<li>1993tik 2014ra hedapen-zikloa izan zen: ehunekoak etengabe % 2 eta % 3 artean ibili ziren deialdi guztietan. Salbuespen bakarra 2000ko 	hauteskunde orokorrak izan ziren, % 4,23rekin (1.836 boto-orri 	zuri); hauteskunde horietan, Aznarrek (Alderdi Popularra) gehiengo absolutua lortu zuen eta PSOEk porrot handia izan zuen. Aldi horretan, boto zuria bozketara joan arren aurkezten zaien eskaintza 	gaitzesten dutenen adierazpide bihurtu zen.</li>
<li>Azkenik, 2015eko hauteskundeetatik aurrera boto zuria berriz jaitsi da, eta % 2tik behera dago. Azken urte hauetako alderdi-sistemaren 	zatikatzeak eskaintza nahikoa zabaldu du hautesle atsekabetuen zati bat xurgatzeko.</li>
</ul>
<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/baliogabeak.jpg"><img class="aligncenter size-medium wp-image-21590" title="baliogabeak" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/baliogabeak-300x153.jpg" alt="baliogabeak" width="300" height="153" /></a></p>
<p>Boto baliogabeak oso eredu desberdina marrazten du, grafikoan ikus daitekeen bezala. 1977tik 2001era bitartean maila normalean mantendu zen, % 1etik beherako batez bestekoekin eta gorakada esanguratsu bakarrarekin: 1982ko hauteskunde orokorretan (% 2,75). Seriearen anomalia guztia, aldiz, 2003-2009 aldian pilatzen da: 2007ko udal-hauteskundeetan % 14,35era iristen da, 2004ko Europako hauteskundeetan % 13,92ra, 2003ko udal-hauteskundeetan % 12,17ra, 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan % 9,86ra eta 2004ko hauteskunde orokorretan % 8,28ra. Gailur horiek bat datoz Herri Batasuna eta haren ondorengo plataformak (AuB, ANV, EHAK, D3M&#8230;) legez kanpo utzi ziren garaiarekin, 2002ko Alderdi Politikoen Legea aplikatuta. Urte horietan, hautesle abertzaleek boto-orri ez-ofizialen bidez eman zuten botoa, eta hauteskunde-batzordeak baliogabetzat zenbatzen zituen. 2011n Bildu legeztatzeak aukera eman zion esparru politiko horri hautetsontzietara normaltasunez joateko, eta boto baliogabearen ehunekoak berehala itzuli ziren ohiko tartera, % 0,3 eta % 1 artera.</p>
<p style="text-align: center;"><strong>***</strong></p>
<p><strong>Estibausen Altzako hauteskunde-prozesuei buruz argitaratutako sarrerak:</strong></p>
<ul>
<li>«<span style="text-decoration: underline;"><a href="https://estibaus.info/?p=21412">Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026) (1)</a></span>»</li>
<li> «<span style="text-decoration: underline;"><a href="https://estibaus.info/?p=21494">Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026): abstentzioa (2)</a></span>»</li>
<li> «<span style="text-decoration: underline;"><a href="https://estibaus.info/?p=20432">Duela 40 urte, Altzak «EZ» esan zion NATOri</a></span>»</li>
<li> «<span style="text-decoration: underline;"><a href="https://estibaus.info/?p=15529">Udal Hauteskundeak: ALTZAKOAK-Altzako hauteskunde ekimen independentea</a></span>»</li>
<li> «<span style="text-decoration: underline;"><a href="https://estibaus.info/?p=12018">Altzatarren maila sozioekonomikoak hauteskunde-partaidetza baldintzatzen du</a></span>»</li>
<li> «<span style="text-decoration: underline;"><a href="https://estibaus.info/?p=11800">Altzan U-12 hauteskundeetan abstentzioa &#8220;garaile&#8221;</a></span>»</li>
<li> «<span style="text-decoration: underline;"><a href="https://estibaus.info/?p=353">Duela 20 urte&#8230;</a></span>»</li>
</ul>
</ul>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21572</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Zapatari-ikasle umezurtz bati buruzko albistea (1824)</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21555</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21555#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 10 Nov 2026 07:08:34 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ikerketa]]></category>

		<category><![CDATA[Tokiko Bilduma]]></category>

		<category><![CDATA[Historia]]></category>

		<category><![CDATA[dokumentua]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21555</guid>
		<description><![CDATA[Donostian, 1824ko irailaren 7an, eskribau baten aurrean, Gipuzkoako Artxibo Historiko Probintzialean gordetako ikaskuntza-kontratu bat sinatu zen, duela gutxi Patxi Lazcanok transkribatu duena [1]. Beste notario-dokumentu bat besterik ez da, baina ondo erakusten du nola ikasten zen lanbide bat XIX. mendearen hasieran eta nola erantzuten zuen familiak gurasoak ez zeudenean.
Hiru dira kontratuan parte hartzen duten alderdiak:

Miguel [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/gpah30034_a_032100r.jpg"><img class="size-medium wp-image-21559 alignleft" title="gpah30034_a_032100r" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/gpah30034_a_032100r-300x300.jpg" alt="gpah30034_a_032100r" width="216" height="216" /></a>Donostian, 1824ko irailaren 7an, eskribau baten aurrean, Gipuzkoako Artxibo Historiko Probintzialean gordetako ikaskuntza-kontratu bat sinatu zen, duela gutxi <strong><a href="https://altza.info/?mu=Patxi_Lazcano_dokumentuak" target="_blank">Patxi Lazcanok </a></strong>transkribatu duena [1]. Beste notario-dokumentu bat besterik ez da, baina ondo erakusten du nola ikasten zen lanbide bat XIX. mendearen hasieran eta nola erantzuten zuen familiak gurasoak ez zeudenean.</p>
<p>Hiru dira kontratuan parte hartzen duten alderdiak:</p>
<ul>
<li>Miguel Maria Alcain, 18 urtekoa, umezurtza. <strong>Ikastuna</strong> da.</li>
<li> Alejandro Alcain, Altzako bizilaguna, Miguel Mariaren lehengusua eta haren fidatzailea. Gaztearen <strong>guraso gisa</strong> aurkezten da «bereak falta direlako».</li>
<li>Joaquin de Elgarrista, «<strong>obra prima maisua</strong>», hau da, zapatari maisua, Donostiako auzokidea. Gremioen hizkeran, <em>obra prima</em> oinetako berriak egitea zen, eta <em>obra segunda</em>, berriz, konpontzea. Idazkiak «obra prima» bakarrik dio, zapatak aipatu gabe, garai hartan izen hori ohikoa zelako [2].</li>
</ul>
</li>
</ul>
<p><span id="more-21555"></span>Hitzartutako baldintzak hauek ziren:</p>
<ul>
<li><strong>Iraupena</strong>: bost urte, aurreko abuztuaren 1etik kontatzen hasita; ikaskuntza hasia zen, izan ere, sinatu aurretik.</li>
<li> <strong>Maisuak</strong> lanbidea irakatsi behar zion «ezer gorde edo ezkutatu gabe», eta janaria, edaria, etxea, ohea, garbitasuna eta oinetakoak eman behar zizkion. Bere erruz edo zabarkeriaz ikastuna ez bazen ondo prestatuta geratzen bost urteren buruan, beste maisu batekin jarri behar zuen bere kontura edo etxean eduki behar zuen ofizial gisa ordainduta berretsi arte, ikastunak aukeratuta.</li>
<li> <strong>Fidatzaileak</strong> absentziez erantzuten zuen: gazteak maisuaren etxea uzten bazuen, hilabete bat zuen itzultzeko eta kalteak ordaintzeko. Edozein gaixotasunen sendaketa ere ordaintzen zuen.</li>
</ul>
<p>Alejandro Alcain fidatzailea Hernanin jaio zen 1795ean eta Altzan hil zen 1865eko irailaren 21ean. 1820an Mª Josefa Echeverria Yraola altzatarrarekin ezkondu zen. Dokumentu honen bidez, badakigu 1824an Altzako bizilaguna zela, ziurrenik Anisaene baserriko maizterra, Urumea ibaiaren ertzean zegoena, Ametzagainako hegalean [3].</p>
<p align="center"><strong>***</strong></p>
<p><strong>Erreferentziak</strong>:</p>
<p>[1] <em>Obra</em> <em>prima</em>rako ikastun-eskritura, Joaquin de Elgarrista maisuak Miguel Mª Alcainen alde egina, Alejandro Alcain lehengusuaren fidatzailea, Altzakoa. 1824-09-07. Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa, AHPG-GPAH 3/0034, A: 321. Patxi Lazcanoren transkripzio osoa <strong><a href="https://altza.info/bilduma/pdf/L25003.pdf">hemen</a></strong>.</p>
<p>[2] Miguel Maria Alcain Achucarro Urnietan jaio zen 1805eko uztailaren 10ean, Martin eta Frantziskaren semea. Urnietan hil zen 1865eko abenduaren 26an.</p>
<p>[3]«<strong><em> ZAPATERO</em></strong><em>: El que corta, y cose los zapatos. <strong>Llámanle también maestro de obra prima</strong></em>». <em>Diccionario de Autoridades</em>. Espainiako Errege Akademia, 1739, 6. liburukia, 558. orrialdea.</p>
<p>[4] Altzako landa-liburu indizean (1845-1862) jasota dagoenez, Anisaene baserriaren jabea San Millango Markesa zen eta, 1844-1847 urteetako bizilagunen erroldan, bestalde,  Alejandro Alcain Anisaene baserrian erregistratuta agertzen da.</p>
<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/anisaene-l21905-etiketak1.jpg"><img class="aligncenter size-medium wp-image-21564" title="anisaene-l21905-etiketak1" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/anisaene-l21905-etiketak1-300x150.jpg" alt="anisaene-l21905-etiketak1" width="300" height="150" /></a></p>
<p>Ametzagainako ikuspegia. Erdialdean, Anisaene baserria, 1910. urte inguruan.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21555</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Visitas de Isabel II en 1845: Herrera, Molinao y Uba</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21532</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21532#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 02 Nov 2026 18:34:22 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Kronika zaharrak]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21532&amp;langswitch_lang=es</guid>
		<description><![CDATA[Ion Urrestarazu Parada
Esta transcripción recoge las crónicas publicadas por la Gaceta de Madrid sobre la estancia de Isabel II en San Sebastián en agosto de 1845. Corresponden al núm. 3986, de 13 de agosto de 1845 (pp. 2-3), y al núm. 3987, de 14 de agosto de 1845 (p. 3). Narran las excursiones de la [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><div id="attachment_21537" class="wp-caption alignleft" style="width: 226px"><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/c100003.jpg"><img class="size-medium wp-image-21537  " title="c100003" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/c100003-300x300.jpg" alt="Uba (Col. particular, h. 1910)" width="216" height="216" /></a><p class="wp-caption-text">Uba (Col. particular, h. 1910)</p></div></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Ion Urrestarazu Parada</p>
<p>Esta transcripción recoge las crónicas publicadas por la Gaceta de Madrid sobre la estancia de Isabel II en San Sebastián en agosto de 1845. Corresponden al núm. 3986, de 13 de agosto de 1845 (pp. 2-3), y al núm. 3987, de 14 de agosto de 1845 (p. 3). Narran las excursiones de la familia real por la bahía de Pasaia, Lezo y el Urumea hasta Loiola y Uba, con la colocación de la primera piedra de la escollera del Molinao, así como otros actos de aquellos días, y se reproducen con la grafía original y notas sobre cursivas y erratas.<span id="more-21532"></span></p>
<blockquote>
<p align="center"><em><strong>San Sebastian 8 de Agosto.</strong></em></p>
<p><em>La Reina continúa disfrutando la mas completa salud, y de igual beneficio disfrutan sus augustas Madre y Hermana. A las cinco y media de la tarde de ayer salió la Real familia de su palacio, <strong>dirigiéndose al punto de la Herrera, orillas del puerto de Pasages</strong>. Alli la estaba preparada una lindísima falúa, donde se colocó, acompañada del Ministro de Estado y personas de la Real cámara. El comandante de marina de la provincia de Guipúzcoa tomó el timo, como correspondia. A las aletas del régio batel navegaba el bote destinado para los Ministros y el capitan y comandante general de la provincia. Otro contenia á la diputacion foral con el gefe político á su frente: en otro y otros muchos se notaban los altos funcionarios del Gobierno, ayudantes de los generales, gran número de señoras de esa corte, gentes notables de estos pueblos, y finalmente dos grandes lanchones de lindas bateleras engalanadas al uso del pais, que bogaban graciosa y diestramente, y fijaban la atencion general. Los botes destinados á los Ministros y dependientes del Gobierno eran pertenecientes al precioso bergantin de guerra el Nervion<a name="_ftnref1"></a><a href="#_ftn1">[1]</a>, surto en el puerto, y dirigidos por oficiales ó guardias marinas. Organizada asi la naval romería, y entre los alegres vivas de la numerosa concurrencia que coronaba el embarcadero y las colinas inmediatas, hizo rumbo al centro de la bahía, donde hubimos de presenciar dos escenas que excitaron nuestro interes, y acrecentaron la general efusion. Vimos de pronto detenerse la carroza Real y acercarse al costado otra carroza ocupada por una comision del camino que se construye de Andoain á Irun pasando por San Sebastian, y el ingeniero encargado de su ejecucion D. Antonio Ibarraran. El presidente de la misma D. Fermin de la Sala tuvo la honra de dirigir á S. M. la siguiente alocucion: </em></p>
<p><em>&#8220;Señora. Este pais, que ha sufrido el cruel azote de la guerra, está ansioso de gozar los beneficios de la paz. Como uno muy importante se ha proyectado la apertura de este camino que va á allanar y embellecer la extremidad del Pirineo español. V. M., llamada á presidir al benéfico movimiento de estas empresas que tienen por condicion la paz y por resultado la prosperidad pública, <strong>se digna colocar la primera piedra de la Escollera del molinado</strong> (sic), uno de los principales estribos de este camino por donde quiera el cielo que se mantengan perpetuas relaciones de paz y amistad con todos los paises civilizados del mundo, para que el reinado de V. M. sea tan próspero y feliz como lo deseamos.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Tal era pues el importante objeto de aquella detencion momentánea. La Reina con efecto, dignándose recibir en sus Reales manos la misma palanca de que uso el Rey D. Fernando su augusto padre para colocar en el año de 1828 la primera piedra de las casas consistoriales de esta ciudad, arrojó á las aguas la primera tambien en que ha de basarse el principal estribo de la nueva carretera; y en la cual van colocadas y cerradas herméticamente un ejemplar de la guia d este año, y varias monedas de oro, plata y cobre del glorioso reinado de Isabel. Su augusto nombre fue aclamado en este momento por un viva universal. El centro de la bahia, frente al pueblecito de Pasajes, fue el elegido por sus leales moradores para ofrecer á la Real familia el testimonio de su amor. Dos grandes balsas adornadas con flores y colgaduras sostenian un precioso arco de triunfo formado de ramaje, de cuyo centro se desprendia una paloma como para colocar en las sienes de S. M. una corona de rosas.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Tambien alli se dignó detenerse para presenciar las danzas del pais, ejecutadas sobre las balsas por lindísimas cuadrillas de niñas y niños que, al pasar bajo del circo la falúa Real, derramaron sobre ella multitud de flores. Las salvas del Nervion<a name="_ftnref2"></a><a href="#_ftn2">[2]</a> y otros buques guardacostas anclados en el puerto, el repíque de las campanas, el eco de los instrumentos, los gritos de alegre entusiasmo y alborozo en que prorumpian<a name="_ftnref3"></a><a href="#_ftn3">[3]</a> sin cesar la poblacion flotante, y la que coronaban las frondosas colinas que circundan el puerto de Pasages, formaban un conjunto seductor, verdaderamente original y poético, que sin duda hubo de causar á la Régia familia, y nos hizo experimentar á todos, las mas gratas sensaciones. La Reina llegó en fin al término del paseo ,que era el pueblo de Lezo, cuyo santuario visitó entre los sencillos agasajos y fervorosas aclamaciones de sus habitantes, y saltando de nuevo á la falúa, surcó rápidamente la dilatada extension de la ensenada, y <strong>tomando los coches en la Herrera</strong>, regresó á esa ciudad cerca de anochecido.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Al pasar al frente de Pasages hemos visto con suma complacencia en aquel astillero dos bergantines de guerra muy adelantados en su construccion.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Completo ha sido el placer  de esta romería, no obstante los abundantes aguaceros que han empapado á los desprevenidos navegantes. Los gastos de la funcion han sido de cargo de la diputación foral de la provincia, la cual nada ha omitido para darle todo el realce que requeria el objeto.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Otra semejante se verifica en la tarde de hoy por el Urumea hasta el valle de Loyola, de que hablaremos á VV. en vuestra próxima comunicación.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p align="center"><em>***********</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>SS. MM. salieron ayer al mar á la una, y tomaron como de costumbre su baño con toda felicidad. A las cinco de la tarde se dirigieron á la bahía de Pasages, acompañadas tan solo por solemnidad de una escolta de 12 caballos. El capitán general y comandante general de la provincia iban á su inmediacion de gran uniforme: seguian en un carruaje el Ministro de Estado y su subsecretario, el subsecretario de la Guerra y otros muchos señores, y en una góndola iba la diputación con el gefe político, á quien convidó al efecto ,y con el confesor de S. M. la Reina Madre, el Sr. Lezo. Nada es comparable á la vista que presentaba la bahía de Pasages, cuando llegó la comitiva á la Herrera. Mi relacion, por mas que esforzase, siempre seria pálida y fria, por lo que referiré a Vds. los hechos sencillamente.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Mas de cien embarcaciones, la mayor parte limpísimas y elegantes, contenian lo mas florido de ambos sexos que tiene esta ciudad y pueblos inmediatos. El vitoreo fue inmenso: el entusiasmo imponderable. La falúa Rea era elegantísima, de casco blanco y toldo carmesí. Cuando SS. MM. entraron en ella con el Sr. Ministro de Estado y la servidumbre, el vocerío, los vivas, las lanchas que se tropezaban con la prisa de marchar, daba una animación á aquel cuadro marítimo que no era comparable con él nada de lo que se hace en tierra. Cuando avanzamos por la bahía, la sorpresa de todos los concurrentes fue extraordinaria. En medio de las aguas se habia levantado como por encantamiento u narco triunfal de ramaje y flores: á sus costados, sobre tablados contiguos, bailaba una lucidísima comparsa de niñas y muchachos graciosamente vestidos, enlazando y desenlazando nudas de cintas de colores; S. M. desasida en medio del mar gozaba de aquel espectáculo con extremada bondad. La música de aficionados de Pasages en traje griego, y el ayuntamiento de  la misma villa de ceremonia y con banderas despegadas seguian á continuacion. A los costados habia dos lanchas de bateleras, cada una con 12 remeras de las mas guapas chicas del pais, galanamente vestidas con sobreros de paja y traje blanco.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>El movimiento de las embarcaciones, el estruendo de las salvas de artillería, las músicas, el vocerío, los grupos y comparsas, las campanas de Pasages, la vista de esta villa, colgada lo mejor posible, el santuario de Lezo en primer término, y cerrando el cuadro nuestros montes con su lozano y eterno verdor, formaban un cuadro que impresionaba profundamente el ánimo. Cuando S. M. pasó por debajo del arco triunfal, que hoy pudiera llamarse de las Ondinas<a name="_ftnref4"></a><a href="#_ftn4">[4]</a>, las comparsas de niñas y muchachos arrojaron ojas<a name="_ftnref5"></a><a href="#_ftn5">[5]</a> de rosa y ramos de flores. Inmediatamente después se presentó la comision de la empresa del nuevo camino de Rentería, que ofreció á S. M. la primera piedra, la cual fue arrojada al mar con toda solemnidad. Desembarcaron SS. MM. en el muelle de Lezo, en medio de un inmenso gentío que las aguardaba con impaciencia. La música de aficionados de Irun, que traia la bandera de aquella villa, la saludó con la marcha Real, que tocó perfectamente, asi como otras piezas. En la puerta del santuario esperó la diputacion á SS. MM., teniendo tres de sus individuo con el señor corregidor político las baras del palio, y haciendo otros dos el recibimiento á SS. MM. y comitiva. El ayuntamiento en cuerpo las felicitó al tiempo del embarque. La basílica estaba lindamente preparada, y con un reclinatorio decoroso para las Reales personas. Después de orar SS. MM. entraron en la sacristía, vieron cuanto contenia, dejaron una limosna abundante ,y se retiraron en medio de una inmensa muchedumbre.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em><strong>En el camino, al aproximarse al embarcadero, se encontraron sorprendidas con otra escena campestre de las mas interesantes: la diputacion les presentó cuatro vacas de las mas lindas del pais, cada una con su ternera de cria, adornadas de flore y ramos; sencillo homenaje que la provincia ofrecia á SS. MM. como el mas análogo á sus costumbres y ocupacion. Se dignaron admitirlo con extremada bondad, añadiendo S. M. la Reina Madre que para acordarse de los guipuzcoanos no habia menester de regalos<a name="_ftnref6"></a><a href="#_ftn6">[6]</a>. Un viva prolongado cerró la escena.</strong></em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Un chubasco fuerte que sobrevino entonces no fue bastante á dispersar la muchedumbre ni á mitigar su alegría: solo se ocupaban todos de que S. M. subiese sin incomodidad á la falúa, saludándola con mil vivas asi que estuvo en ella. Regresamos con el mismo órden y en la lisongera confianza de que si otros pueblos mas ricos ofrecen á los Reyes obsequios mas esplendidos y de mayor opulencia que los nuestros, ningunos serán ciertamente mas puros ni mas sinceros.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Desde que S. M. ha pisado nuestro territorio el pais vascongado se presente á S. M. en toda su verdadera pureza y sencillez.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p align="center"><em><strong>***********</strong></em></p>
<p align="center"><em><strong> </strong></em></p>
<p align="center"><em><strong>Idem 9.</strong></em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>La Reina y sus augustas Madre y Hermana siguen disfrutando la mas completa salud.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>No menos agradable que la romería de Pasages fue la que ayer verificaron las Reales personas. El tiempo estaba sereno y apacible. A la inmediación del puente de Santa María tomaron la falúa preparada, y siguiendo rio arriba el Urumea desembarcaron en los caserios de Loyola. El puente de este nombre, que atravesaron, estaba adornado con guirnaldas, y bajo de la corona Real colocada en el frontis se leia;<a name="_ftnref7"></a><a href="#_ftn7">[7]</a> A la Reina Doña Isabel II<a name="_ftnref8"></a><a href="#_ftn8">[8]</a>. El capitan y comandante general de la provincia, los altos funcionarios del Gobierno, el ayuntamiento y comisiones de la diputacion foral, que mancomunadamente han costeado este festejo como los demas que en los siguientes dias han de verificarse, y gran numero de personas notables formaban en muchas otras embarcaciones el acompañamiento de la Real familia. Por tierra y en la misma direccion concurrian hácia Loyola multitud de gentes de toda la comarca, ansiosas de participar de la campestre diversion.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>La brillante música del regimiento de Mallorca y las de aficionados de esta ciudad y Pasages hacian resonar sus ecos agradable, y de todas partes un alegre y no interrumpido &#8220;viva la Reina&#8221; resonaba y repetia en las sinuosidades del valle. El contento y animacion que se observaba en el angélico semblante de Isabel era indicio seguro de la emocion que aquellos amenos sitios, aquellas sinceras demostraciones la causaban. <strong>La Reina visitó la próxima ermita donde se venera á Nuestra Señora de la Uba, y se encaminó seguidamente á la cumbre del Amezagaña, altura culminante, funestamente célebre en los fastos de la pasada guerra civil, donde tantos leales perecieron invocando su augusto nombre. S. M. y S. A. subieron en artolas: la Reina Madre á pie, no obstante la muy larga y rápida pendiente</strong>.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Largo rato se detuvieron en el magnífico punto de vista contemplando el Occéano, la bahía de Pasages,  San Sebastian y sus pintorescas comarcas, los empinados montes de Navarra, toda la extension del frondoso valle, los pueblos de Hernani y Astigarraga, y en su mayor  parte las verdes colinas de Guipuzcoa, conjunto delicioso que elogiaron una y mil veces las Reales personas. Descendieron al fin, y siempre bondadosas aceptaron el ligero refresco dispuesto por las autoridades en uno de los caseríos. Entrada ya la noche volvieron á embarcarse, y acompañadas y vitoreadas en la misma forma, regresaron á San Sebastian cera de las nueve, encontrando iluminados los puentes, el embarcadero, y todo el caserío del interior de la ciudad contiguo á su palacio, cuyos habitantes quisieron ofrecer esta nueva y espontánea demostración de su contento y lealtad, porque nada faltase al placer de este dia, que si tan gratas recreaciones ha ofrecido á nuestra amada Reina y augusta familia, deja tambien una memoria indeleble á los honrados guipuzcoanos que en el ameno valle de Loyola disfrutaron su amable presencia. (Heraldo.)</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p align="center"><em><strong>***</strong></em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p align="center"><em><strong>San Sebastian 9 de Agosto.</strong></em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>SS. MM. y A. tomaron ayer con toda felicidad el baño de mar, habiendo visitado la iglesia de San Vicente antes de verificarlo. Por la tarde se ofreció á SS. MM. un espectáculo que tenia todo el colorido local, una verdadera romería de todo punto conforme con las costumbres de este pais primitivo y casi patriarcal.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>A las cinco de la tarde se embarcaron SS. MM. y A. en una chanela al pie del puente de San Catalina, acompañadas del Sr.  Ministro de Estado, gefes y demas de palacio. A su inmediacion marchaban en otras embarcaciones e capitan general y autoridades de la provincia, asi como la diputacion foral y el ayuntamiento de esta ciudad. Subíase, á favor de la marea, rio arriba por el Urumea, siendo el objeto de la correría el que S. M. gozase la agradable y encantadora vista que ofrecen los valles situados á derecha é izquierda del rio; y en efecto no es posible gozar un espectáculo mas hermoso. Camínase al principio por una encañada, no muy cerrada, cubierta del mas lozano verdor, completando la ilusion el ramaje que sin interrupcion adorna las márgenes del rio. Hasta 36 embarcaciones acompañaban á la régia comitiva, formando una vista deliciosa. La música del regimiento de Mallorca tocaba navegando por el rio, y en puente de Loyola se hallaba la de los aficionados de San Sebastian. El puente estaba adornado con ramos y guirnaldas de flores y una inscripcion que decia: A. S. M. la Reina Doña Isabel II<a name="_ftnref9"></a><a href="#_ftn9">[9]</a>: todo lo cual producia un magnífico efecto cuando se atravesaba por debajo de él.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em><strong>Siguiendo el curso de Loyola era la vista cada vez mas bella, á medida que se ensanchaba el valle, hasta que se llegó al caserio llamado Esparchu. Es este una linda casa de ampo, propiedad del Sr. D. Andres Quecheille. Gozaron desde sus balcones SS. MM. y A. un espectáculo que las complació sobremanera, pues ademas de que cuanto alcanzaba la vista era un paisaje precioso en extremo, á la orilla izquierda del rio se hallaba los tamboriles, la comparsa de los famosos espatadanzanis<a name="_ftnref10"></a><a href="#_ftn10">[10]</a> y un inmenso concurso que vitoreaba con vivísimo entusiasmo.</strong></em></p>
<p><em><strong> </strong></em></p>
<p><em><strong>Al extremo de la huerta de esta casa se presentaron á las Reales personas tres partes de artolas; y habiéndose dignado S. M. la Reina y su augusta Hermana subir en ellas, echó el acompañamiento á andar cuesta arriba, causando imponderable júbilo en todos los concurrentes el ver á S. M. y A. sobre la sencilla cabalgadura de nuestro pais, y á la Reina Madre marchando á pie por aquel camino fragoso, rodea de las autoridades y personajes de su comitiva. La caseta de Uba, donde se apeó S. M. y oraron un rato, es una pequeña ermita, linda en extremo y de una sencillez que cuadra perfectamente con los demas acidentes<a name="_ftnref11"></a><a href="#_ftn11">[11]</a> de aquel paisaje campestre. Alli estaba esperando la música de aficionados de Pasages y gran concurso de gentes, señaladamente de labradores, todos los cuales daban muestras de la mas sincera adhesion á la Reina de las Españas.</strong></em></p>
<p><em><strong> </strong></em></p>
<p><em><strong>Continuóse el paseo aun mas arriba, en que la cuesta es cada vez mas penosa,  caminando  S. M. y A. en artolas y la Reina Madre á pie como pudiera una de nuestra vascongadas. Deteniánse á cada momento á considerar el paisaje, cuya belleza renuncio al empeño, inútil para mí, de describir debidamente. Diré á VV. tan solo que la causa de la satisfaccion tan completa que en aquel momento sentiamos todos tenia por orígen la complacencia de ver tan satisfecha á S. M. enmedio<a name="_ftnref12"></a><a href="#_ftn12">[12]</a> de las montañas que son la delicia de los vascongados.</strong></em></p>
<p><em><strong> </strong></em></p>
<p><em><strong>En el alto de Ametzagaña habia un pabellon sencillo con sillas de camp oy escogidos anteojos para el servicio de SS. MM. Tres matronas de gallarda y hermosa presencia, vestidas á estilo de la tierra, le ofrecieron el refresco comun del pais de agua y azucarillos. Puede competir con el mas bello paisaje de la Suiza la vista que se goza desde aquel punto. La tarde estaba en extremo apacible, y al Occidente se veia el sol radiante, próximo á ocultarse en el mar. En la misma direccion se veia á San Sebastian al pie de la bella colina del castillo del a Mota, rodeada casi del todo por el Occéano. A la derecha del espectador, y en el fondo de las montañas, la hermosa bahía de Pasajes, cambiando de frente, el dilatado y variado valle, en cuyo término se divisa Astigarraga, y formando un anfiteatro inmenso, diversas líneas de montañas, cuyos picos discordes presentaban un conjunto imponente, viendose en lontananza las crestas del Pirineo.</strong></em></p>
<p><em><strong> </strong></em></p>
<p><em><strong>Gran le fue la complacencia que manifestaron SS. MM., sirviéndose despues de un ligero descanso descender á pie hasta la casa de campo del Sr. Quecheille. En ella la comisión del a diputacion y del ayuntamiento tuvo la honra de servir á SS. MM. un refresco, que se dignaron aceptar con extremada bondad.</strong></em></p>
<p><em><strong> </strong></em></p>
<p><em><strong>Cerraba ya la noche cuando SS. MM. y A. se embarcaron: la débil luz del crepúsculo, la luna próxima á ponerse, la iluminacion de los caseríos sembrados pro las colinas, la ciudad que se divisaba á lo lejos, las músicas, la confusion de botes y gabarras y el movimiento de las aguas formaban un cuadro deliciosísimo, que duró en armoniosa gradacion hasta el punto en que desembarcaron SS. MM. en medio de una inmensa muchedumbre y numerosos faroles dispuestos para acompañarlas á palacio, como asi se verificó.</strong></em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Cada dia es mayor el entusiasmo que muestra el pais por las Reales personas al ver su bondad, afabilidad y lo contentas que se halan entre nosotros. Se cree que hoy visitará S. M. á las monjitas de Rentería, <strong>yendo por mar desde la Herrera</strong>, y que esta noche probablemente asistirá al teatro, habiéndose escogido para la repersen[ta]cion la pieza de Bruno el Tejedor<a name="_ftnref13"></a><a href="#_ftn13">[13]</a>.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p align="right"><em>(Heraldo.)</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p align="center"><em><strong>***********</strong></em></p>
<p align="center"><em><strong> </strong></em></p>
<p align="center"><em><strong>Idem. 10.</strong></em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>La Reina continúa disfrutando la mas completa salud, y lo mismo sus augustas Madre y Hermana.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>En la tarde de ayer la Real familia dirigió su paseo al pueblo de Rentería, situado á la inmediacion de la bahía de Pasages, regresando á esta ciudad á las nueve de la noche. Estas excursiones á los diversos puntos pintorescos que por do quier ofrece el pais agradan sumamente á S. M., y producen en su salud interesante los mejores efectos.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>Anunciado como lo estaba que la Reina honraria con su asistencia el teatro de esta ciudad, muy antes de la hora se llenaron todas sus localidades, notándose en la escogida concurrencia casi todos los funcionarios de la corte y el  gran número de personas distinguidas de Madrid que estan aqui de temporada. El coliseo, que si bien pequeñito como todo en S. Sebastian, es siempre lindo y bien decorado ,era anoche mas bello por la iluminacion interior y exterior que le animaba y la elegante sociedad que la concurria. La Reina apareció al fin. En el entreacto se dignó aceptar un ligero refresco que el ayuntamiento le tenia preparado; y concluida la funcion, de que la Real familia se manifestó complacida, y en cuya ejecucion se esmeraron los actores, se retiró á su palacio entre los saludos y vivas aclamaciones de la concurrencia que llenaba el interior y las afueras del local.</em></p>
<p><em><br />
</em></p>
<p><em>En la tarde de hoy tendrá lugar la revista que pasa S. M. á la guarnicion de la plaza, y por la noche la gran serenata que en su obsequio dará delante de palacio la sociedad filarmónica de esta ciudad. (Id.)</em></p></blockquote>
<hr size="1" /><a name="_ftn1"></a><a href="#_ftnref1">[1]</a> En cursiva en el original.</p>
<p><a name="_ftn2"></a><a href="#_ftnref2">[2]</a> Cursiva en el original.</p>
<p><a name="_ftn3"></a><a href="#_ftnref3">[3]</a> Tal cual.</p>
<p><a name="_ftn4"></a><a href="#_ftnref4">[4]</a> Cursiva en el original.</p>
<p><a name="_ftn5"></a><a href="#_ftnref5">[5]</a> Tal cual.</p>
<p><a name="_ftn6"></a><a href="#_ftnref6">[6]</a> Cursiva en el original.</p>
<p><a name="_ftn7"></a><a href="#_ftnref7">[7]</a> Tal cual, punto y coma, en vez de dos puntos.</p>
<p><a name="_ftn8"></a><a href="#_ftnref8">[8]</a> Cursiva en el origianl.</p>
<p><a name="_ftn9"></a><a href="#_ftnref9">[9]</a> En cursiva en el original.<a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/a00002-00003_pagina_2-baju.jpg"> </a></p>
<p><a name="_ftn10"></a><a href="#_ftnref10">[10]</a> Tal cual.</p>
<p><a name="_ftn11"></a><a href="#_ftnref11">[11]</a> Tal cual.</p>
<p><a name="_ftn12"></a><a href="#_ftnref12">[12]</a> Tal cual.</p>
<p><a name="_ftn13"></a><a href="#_ftnref13">[13]</a> Cursiva en el original.</p>
<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/a00002-00003_pagina_1-baju.jpg"><img class="size-medium wp-image-21544 alignleft" title="a00002-00003_pagina_1-baju" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/a00002-00003_pagina_1-baju-212x300.jpg" alt="a00002-00003_pagina_1-baju" width="212" height="300" /></a><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/a00002-00003_pagina_2-baju.jpg"><img class="aligncenter size-medium wp-image-21545" title="a00002-00003_pagina_2-baju" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/11/a00002-00003_pagina_2-baju-212x300.jpg" alt="a00002-00003_pagina_2-baju" width="212" height="300" /></a></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21532</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026): abstentzioa (2)</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21494</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21494#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 28 Oct 2026 06:56:09 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ikerketa]]></category>

		<category><![CDATA[ahm 1986-2026]]></category>

		<category><![CDATA[politika]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21494&amp;langswitch_lang=es</guid>
		<description><![CDATA[Antxon Alfaro
Abstentzioaren ehunekoak aldakortasun handia erakusten du Altzan (7. errolda barrutia ) azken 50 urteetan egin diren hauteskunde desberdinetan. Datuak ezin dira modu uniformean irakurri. Hauteskunde moten arteko aldeak hain nabarmenak direnez, deialdi guztien grafiko bateratuak, jarraian erakusten denak, &#8220;zerra-hortzen&#8221; itxura berezia du.
Seriearen gutxieneko absolutua 1982ko hauteskunde orokorrei dagokie: % 22,6ko abstentzioa, hau da, % 77,4ko parte-hartzea. [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><div id="attachment_21508" class="wp-caption alignleft" style="width: 242px"><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/l24324-jpg.jpg"><img class="size-medium wp-image-21508 " title="l24324-jpg" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/l24324-jpg-290x300.jpg" alt="Udal hauteskundeak (1979)" width="232" height="240" /></a><p class="wp-caption-text">Udal hauteskundeak (1979)</p></div></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Antxon Alfaro</p>
<p>Abstentzioaren ehunekoak aldakortasun handia erakusten du Altzan (7. errolda barrutia ) azken 50 urteetan egin diren hauteskunde desberdinetan. Datuak ezin dira modu uniformean irakurri. Hauteskunde moten arteko aldeak hain nabarmenak direnez, deialdi guztien grafiko bateratuak, jarraian erakusten denak, &#8220;zerra-hortzen&#8221; itxura berezia du.</p>
<p>Seriearen gutxieneko absolutua 1982ko hauteskunde orokorrei dagokie: % 22,6ko abstentzioa, hau da, % 77,4ko parte-hartzea. Erregistro hau mobilizazio politiko sendoko une batekin lotuta dago, trantsizioa finkatu eta gobernu-aldaketa gertatu ondorengoarekin. Gutxieneko nabarmen gisa, beste bi aipa daitezke: 2001eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak (% 26,6) eta 2019ko apirileko hauteskunde orokorrak (% 28,2).<span id="more-21494"></span></p>
<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/abstentzioa.jpg"><img class="aligncenter size-medium wp-image-21519" title="abstentzioa" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/abstentzioa-300x151.jpg" alt="abstentzioa" width="300" height="151" /></a></p>
<p>Aitzitik, abstentzioaren maximoak Europako Parlamenturako hauteskundeetan pilatzen dira: 2009koan (% 65,6), 2004koan (% 63,5) eta 2014koan (% 61,6), serie osoko hiru erregistrorik altuenak. 2024ko Europako hauteskundeetan ere % 55etik gorakoa izan zen abstentzioa. Europakoetatik kanpo, maximoa 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan gertatu zen (% 53,8), COVID-19aren pandemiaren erdian egin zirenetan.</p>
<p>Abstentzioaren datuak hauteskunde motaren arabera aztertzen direnean, hau erakusten dute:</p>
<ul>
<li><strong>Hauteskunde orokorrak</strong> dira, sistematikoki, hautesle gehien mobilizatzen dituztenak: abstentzioaren batez bestekoa % 34,6koa da, eta gutxitan gainditzen du % 42.</li>
<li> <strong>Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak</strong> eta <strong>udal-hauteskundeak</strong> tarteko banda batean mugitzen dira (batez beste, % 40-% 50eko abstentzioa), oso antzeko balioekin; hala ere, autonomikoetan gutxieneko baxuagoa dago (% 26,6, 2001ean), polarizazio politiko handiko uneei esker.</li>
<li> <strong>Europako hauteskundeak</strong> dira parte-hartze txikiena dutenak. 1987an, 1989an, 1999an eta 2019an izan ezik (urte horietan beste deialdi batzuekin batera egin ziren, edo mobilizazio-giro handia zegoen), abstentzioak % 55 gainditzen du nabarmen, eta % 65 ere gainditzera iritsi zen 2009an.</li>
</ul>
<table border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="437">
<colgroup><col width="135"></col><col width="85"></col><col width="84"></col><col width="77"></col> </colgroup>
<tbody>
<tr>
<td width="135"><strong>Hauteskunde   mota</strong></td>
<td width="85"><strong>Abstentzioaren   batez bestekoa</strong></td>
<td width="84"><strong>Gutxienekoa</strong></td>
<td width="77"><strong>Gehienekoa</strong></td>
</tr>
<tr>
<td width="135"><strong>Orokorrak</strong></td>
<td width="85">% 34,6</td>
<td width="84">% 22,6 (1982)</td>
<td width="77">% 42,5 (2000)</td>
</tr>
<tr>
<td width="135"><strong>Eusko   Legebiltzarrekoak</strong></td>
<td width="85">% 42,1</td>
<td width="84">% 26,6 (2001)</td>
<td width="77">% 53,8 (2020)</td>
</tr>
<tr>
<td width="135"><strong>Udalekoak</strong></td>
<td width="85">% 43,6</td>
<td width="84">% 37,9 (2003)</td>
<td width="77">% 50,2 (1991)</td>
</tr>
<tr>
<td width="135"><strong>Europakoak</strong></td>
<td width="85">% 52,7</td>
<td width="84">% 41,3 (2019)</td>
<td width="77">% 65,6 (2009)</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<p><span style="color: #ffffff;">-</span><br />
Azkenik, adierazi behar da abstentzioa baxuagoa izan dela serieko lehen hamarkadetan (1977-2001) azken aldian (2002-2024) baino; hala ere, konparazioa desitxuratu egiten da seriean Europako deialdien proportzioa gero eta handiagoa delako.</p>
<p style="text-align: center;">***</p>
<p><strong>Estibausen Altzako hauteskunde-prozesuei buruz argitaratutako sarrerak:</strong></p>
<ul>
<li>«<a href="https://estibaus.info/?p=21412" target="_blank">Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026) (1)</a>»</li>
<li> «<a href="https://estibaus.info/?p=20432" target="_blank">Duela 40 urte, Altzak «EZ» esan zion NATOri</a>»</li>
<li> «<a href="https://estibaus.info/?p=15529" target="_blank">Udal Hauteskundeak: ALTZAKOAK-Altzako hauteskunde ekimen independentea</a>»</li>
<li> «<a href="https://estibaus.info/?p=12018" target="_blank">Altzatarren maila sozioekonomikoak hauteskunde-partaidetza baldintzatzen du</a>»</li>
<li> «<a href="https://estibaus.info/?p=11800" target="_blank">Altzan U-12 hauteskundeetan abstentzioa &#8220;garaile&#8221;</a>»</li>
<li> «<a href="https://estibaus.info/?p=353" target="_blank">Duela 20 urte&#8230;</a>»</li>
</ul>
</li>
</ul>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21494</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Sagardoa Altzan XVII-XIX. mendeetan (4)</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21475</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21475#comments</comments>
		<pubDate>Thu, 22 Oct 2026 06:26:51 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ikerketa]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21475&amp;langswitch_lang=es</guid>
		<description><![CDATA[

Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste
XVII. mendean, Gipuzkoan sagardoaren ekoizpenak behera egin zuen, Ternuarako bidaiak eten zirelako eta artoa zabaldu zelako. Zereal hori oso ondo egokitu zen: errendimendu hobea ematen zuen eta erabilera ugari zituen, elikagai gisa zein bestelako helburuetarako. Horren ondorioz, sagastiek hartzen zuten azalera murriztu zen, eta sagardoa etxeko eta tokiko kontsumorako produktu bihurtu [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2018/10/sagastieder.jpg"><img class="size-medium wp-image-9454 alignleft" title="sagastieder" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2018/10/sagastieder-300x198.jpg" alt="sagastieder" width="240" height="158" /><br />
</a></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste</p>
<p>XVII. mendean, Gipuzkoan sagardoaren ekoizpenak behera egin zuen, Ternuarako bidaiak eten zirelako eta artoa zabaldu zelako. Zereal hori oso ondo egokitu zen: errendimendu hobea ematen zuen eta erabilera ugari zituen, elikagai gisa zein bestelako helburuetarako. Horren ondorioz, sagastiek hartzen zuten azalera murriztu zen, eta sagardoa etxeko eta tokiko kontsumorako produktu bihurtu zen.</p>
<p>Altzan, ordea, sagardoaren ekoizpen komertziala bere horretan mantendu zen XVII. eta XVIII. mendeetan, altzatarrek Pasaiako portuan saltzeko zuten eskubide historikoari esker [1]. Artoaren eta sagarrondoaren errentagarritasunak nabarmen bultzatu zuen baserri berrien eraikuntza. XVIII. mendean bakarrik 57 eraiki ziren, % 58ko igoera; Altzaren historian zenbaki absolutuetan izandako kopururik handiena da [2]. <span id="more-21475"></span></p>
<p>Altzatarrek Pasaiako portuan sagardoa saltzeko zuten eskubidea, beste behin ere, aitortu zen Donostiako hiriak onartu eta erregeak Madrilen 1690eko urriaren 31n berretsi zituen sagardo-ordenantzetan [3]. Aitorpen hori berriz berresten da 1747ko Donostiako ordenantzen bilduman, «De las sidras y chacolín» tituluan [4].</p>
<p>Aurreko mendeetan bezala, altzatarrek auzitan ibili behar izan zuten portuko merkataritza-eskubideak defendatzeko. Gatazka nagusia 1727an gertatu zen: hiriak ordenantza bat aldatu zuen atzerriko ontziek beren sagardoaren erdia Lapurditik ekar zezaten, portura ontzi gehiago erakartzeko asmoz [5].</p>
<p>Altzako zinegotziek -Sebastián de Arzac Larrerdik eta Domingo de Berrak- Korrejimenduari helegitea aurkeztu zioten, Casares eta Parada etxeen babesarekin, Pasaiatik balea- eta bakailao-arrantzara irteten ziren ontzi frantses eta atzerritarrei sagardoa hornitzeko zuten eskubidea aldarrikatzeko. Gehiegikeriak ere salatu zituzten; adibidez, portuko dorreko zaindariak beren sagardoa bakarrik zeramaten lapurtar ontziak pasatzen uzten zituela, portuan baimendutako sagardogileei erdia erosteko hitzarmena errespetatu gabe.</p>
<p>Donostiako kontzejuak erantzun zuen Altzako zinegotziek beren auzokide aberatsak baino ez zituztela defendatzen, eta portuan lan egiten zuten arotzak, upelgileak, errementariak, poleagileak, kalafateatzaileak, arraunlariak, eztainugileak, zapatariak, lur-zamaketariak [6], aparailu-egileak, txalupariak, garraiolariak, ostalariak eta ostatu-emaileak kaltetuta aterako zirela atzerriko ontziek Pasaian neguan gelditzeari utziz gero. Ontzi atzerritarrak tokiko sagardoa erostera behartuz gero, lapurtarrek Donibane Lohizunen edo beste portu batzuetan negua igarotzea erabaki zezaketen. Gainera, ontzi horiek eskubideak uzten zizkioten Probintziari, eta horregatik Altza Gipuzkoako gainerakoekiko elkartasunik gabekotzat jotzen zuten.</p>
<p>Korrejidorearen epaiak, beste behin, Altzaren alde egin zuen, eta jatorrizko ordenantza errespetatzeko agindu zuen, Altzari Pasaian bere sagardoak saltzea baimentzen zion 1450eko konkordian oinarrituta. Donostiak Valladolideko Errege Kantzelaritzari helegitea jarri zion. Ez da ezagutzen azken epaia zein izan zen.</p>
<p>Garai horretan, 1728an, Caracasko Errege Konpainia Gipuzkoarra sortu zen. Atlantikoaren alde honetako egoitza Donostian eta Pasaiako portuan ezarri zen, eta Felipe V.a erregeak (1700-1746) ontzi kopuru mugagabea bidaltzeko baimena eman zuen. Horrek guztiak mesede egin zien altzatar sagardo-ekoizleen interesei. Konpainiak 1785era arte iraun zuen jardunean; urte hartan, Espainiaren eta Hispanoamerikaren arteko merkataritza-truke askea baimendu zen urtera arte [7]. Filipinetako Konpainia Errealak hartu zuen lekukoa, eta portuko jarduerari urte gutxi batzuez eutsi zion, Konbentzioaren Gerrara arte, 1794an [8].</p>
<p>Lehen esan dugunez, XVIII. mendea garai ona izan zen Altzan sagardoaren ekoizpenerako, eta horrek, artoaren hedapenarekin batera, baserri berrien eraikuntza bultzatu zuen. Horietako bat Sagastieder da. Baserriaren izena bera adierazgarria da. Lehen aldiz 1761ean aipatzen da, Urumeako zilegi mendietako produktuez baliatu zitezkeen altzatar etxeen zerrenda batean. Etxearen jabetza Atotxako maiorazkoarena zen, hurbileko Zarategirena eta Altzako lurraldeko beste hainbaten antzera [9].</p>
<p>1814an, jabeak -Ildefonso María de Castejón, Fuerte Gollanoko markesa eta Atotxako maiorazkoaren jabea- Sagastieder eta haren jabetzak errentan eman zizkion Pedro de Salaberriari; Jose Bernardo de Arzac Parada izan zen haren fidatzailea [10]. Errentamendua hiru urtekoa zen, eta errenta gisa 1.050 zilar-kobrezko erreal ordaindu behar zituen urtero, San Martin egunean. Horri gehitu behar zizkion Gabonetan kapoi pare bat eta Corpusean oilasko pare bat, baita arrautzak, esnea eta barazkiren bat ere, «antzinako ohituraren arabera». Administratzaileak kobrantza ziurtatu nahi bazuen, errenta sagarretan edo sagardotan eska zezakeen.</p>
<p>Errentamendu-agiriak zehazten du baserria zer baldintzatan landu behar zen, baita baserritarrak bete beharreko beste betebehar batzuk ere:</p>
<ul>
<li>Sagastiak urtero landu beharko dira laiaz, goldez eta aitzurrez, eta debekatuta dago «goldea» eta «bostorza» erabiltzea [11].</li>
<li> Sagastietan garia, artoa eta arbia ereingo dira, simaurra maizterraren kontura jarrita.</li>
<li> Lurrak bi zatitan banatuko dira, txandaka garia eta artoa ereiteko, inoiz ereiteke gelditu ez daitezen.</li>
<li> Lur-sailak itxita mantendu beharko ditu, bere kontura egindako hesiekin.</li>
<li> Ezingo du sagarrondorik moztu, zaharra izanda ere, administratzailearen baimenik gabe.</li>
<li> Urtero hogei sagarrondo «macaces»[12] landatu beharko ditu, administratzaileak adierazitako lekuan.</li>
<li> Bere eremutik gurdiak eta zamariak pasatzea eragotzi beharko du.</li>
<li> Landaketa-, zuhaitz-haztegi-, mendi- eta inausketa-lanetara joan beharko du, ohiko jornalarekin.</li>
<li> Tolareko tresnak (tina, upelak, oholak, giltzak) inbentarioaren arabera jasoko ditu, eta amaieran haien erantzule izango da.</li>
<li> Behi-aberea nahi adina eduki dezake, baina ez zamaririk ez ahuntzik, eta txerri bat baino ez.</li>
<li> Kontratuaren amaieran sagastiak eta lurrak aztertuko dira, eta maizterrak utzikeriagatiko galerak ordaindu beharko ditu, aditu batzuek egindako tasazioaren arabera. Baserria libre utzi beharko du, eta ez du jarraitzeko lehentasunik izango; luzapena administratzailearen esku egongo da, eta honek ondasuna hobeto zaindu dezakeenari begiratuko dio.</li>
</ul>
<p>1818an, jabe berak Sagastiederreko lur-sail ez-landu bat errentagarri egin nahi izan zuen, eta Antonio de Zapiaini eman zion errentan, Bonatzategi baserriko maizterrari [13]. Epea, oraingoan, 16 urtekoa zen, eta errenta 80 zilar-kobrezko erreal urtean. Errentariak lurra zulatu eta sagarrondoz landatu beharko du, eta epe horretan fruituez gozatu ahal izango du. Amaitzean, lurra jabeari itzuliko zaio sagarrondo guztiekin, hobekuntzengatik kalte-ordainik jaso gabe.</p>
<p>Sagastiederreko errentamendu-agiri horiek ikusita pentsa liteke dena lehen bezala jarraitzen zuela, baina garai hartan gatazka, ezegonkortasun eta eraldaketa sakonen aroan murgilduta zegoen. Konbentzioaren Gerraren (1793-1795) ondorioz -Frantzia iraultzailea eta Espainia absolutista aurrez aurre jarri zituen gerra-, Donostiak mendeetan Pasaiako portuaren gainean izandako kontrola behin betiko galdu zuen. Hiriaren errendizio azkarrak eta frantziarrekiko kidetasun ideologikoaren susmoek Espainiako monarkia mesfidati bihurtu zuten Donostiaren leialtasunaz, eta 1805ean Pasaiako udalerria sortzea erabaki zuen: Donostiaren jurisdikziopean zegoen Pasai San Pedro eta 1770ean Hondarribiatik bereizi zen Pasai Donibane elkartuta. Erabaki horrek amaiera eman zien altzatarrek Erdi Aroaz geroztik portuan beren sagardoa saltzeko zituzten eskubideei.</p>
<p>Antzinako Erregimenaren egiturak hausten ari ziren. Bi ikuskera kontrajarriren arteko aurkakotasuna, bat tradizionalista eta bestea modernizatzailea, gerra zibil batean gauzatzen da: lehen gerra karlistan (1833-1840), populazioarentzat eta ekonomiarentzat ondorio latzak ekarriko zituena. Altza hilotzez estalitako gudu-zelai ospetsu bihurtu zen. Suntsitutako sagarrondoen kopuru osoa 31.313 izan zen. Erre eta hondatutako baserriak 122 ziren, guztiaren % 80 inguru [14].</p>
<p>Baina sagardoaren portu bidezko merkataritzarentzako kolpe erabakigarria gerra amaitu eta urtebetera iristen da, 1841ean, barnealdeko aduanak kostaldera eramatean. Arabako eta Nafarroako ardoa errazago iristen da portuetara, eta sagardoa ordezkatzen du kolonien eta nabigazioaren lehentasunetan.</p>
<p>Aduanak kostaldera eramateak eta Espainiako barne-merkatu bat sortzeak, lurreko komunikazioak hobetzearekin batera - errepide nagusia (1844) eta Norteko Trenbidea (1864) eraikiz -, Errenteria eta Donostia artean ardatz industrial, komertzial eta tertziario bat sortzea bultzatu zuten, eta Altza bertan kokatu zen. Horri esker, sagardoak tokiko merkatu berri bat aurkitu zuen ingurune horretan, bere ekoizpenari irteera emateko.</p>
<p style="text-align: center;"><strong>***</strong></p>
<p><strong>Erreferentziak</strong></p>
<p>[1] Gai honetaz, ikus: JIMÉNEZ BASANTE, Gonzalo: «<a href="https://altzanet.eus/wp-content/uploads/ahk/9/02-Jimenez.pdf" target="_blank">Economía y privilegio en el Antiguo Régimen: La población de Alza en el siglo XVIII</a>», <em>Altza Hautsa Kenduz IX</em>, Altzako Historia Mintegia, 2007, 19-36 orr.  ROQUERO USSIA, Mª Rosario: <a href="https://www.altzanet.eus/argitalpenak/artiga-bilduma/artiga-2/" target="_blank"><em>La vida cotidiana en Altza en los siglos XVII y XVIII</em></a>. Artiga Bilduma 2, AHM, 1997, 15-21 orr.</p>
<p>[2] LANDA IJURKO, Iñigo: <a href="https://estibaus.info/?p=21038"><em>«</em></a><a href="https://estibaus.info/?p=21038" target="_blank"><em>Altzako etxeak eta baserriak dokumentuetan» eguneratuz</em></a>, <em>Estibaus</em> (2026)</p>
<p>[3] AYERBE IRIBAR, Mª Rosa: Derecho Municipal guipuzcoano: ordenanzas, reglamentos y autos de buen gobierno (1310-1950), 2. liburukia. Donostia, Iura Vasconiae; Gipuzkoako Foru Aldundia, 2019, 481. or.: «<em>Y se previene con lo dispuesto en este capítulo no se entienda que se a de causar perjuicio alguno a los de Alza, Artigas y a los demás en la observancia que se ha de tener y guardar de las ordenanzas, acuerdos y privilegios o executorias que hablan de ello.</em>»</p>
<p>[4] Ibidem, 529. or.: «<em>manteniéndose en este punto a los vecinos de Alza la facultad que tienen executoriada de poder dar sidra de su propia cosecha para el abasto de navíos extrangeros que se apretasen en el puerto de el Pasaxe.</em>»</p>
<p>[5] 1732-33: «<a href="https://altza.info/bilduma/pdf/L24962.pdf" target="_blank">Espedientea, Pasaiako kanalean ainguratuta zeuden baleontziak hornitzeko Frantziatik sartutako sagardoak zirela eta egin salaketari buruzkoa; Altzako herritarrek egin zuten salaketa, atzerriko sagardoak sartzea debekatzen zuen foruko atalean oinarrituta</a>». Archivo General de Gipuzkoa, AGG-GAO JDIM2/23/31. JIMÉNEZ, Economía&#8230;, 32-33 or. ROQUERO: La vida&#8230;, 19-20 or.</p>
<p>[6] Aro Modernoan, «terreros» hitzak portu- eta erribera-langileen kolektibo jakin bati egiten zion erreferentzia, batez ere lurrak mugitzeaz, hondeatzeaz, hondoak garbitzeaz eta portu edo itsasadarretako azpiegiturak berdintzeaz arduratzen ziren langileei. Portuko espazioak mantentzeari eta fisikoki egokitzeari estu lotuta zegoen haren lana.</p>
<p>[7] CIERBIDE MARTINENA, Ricardo: «<a href="https://www.euskonews.eus/0228zbk/artikuluak/42063075.pdf" target="_blank">La Compañía Guipuzcoana de Caracas y los vascos en Venezuela durante el siglo XVIII</a>», Rev. int. estud. vascos. 42, 1, 1997, 63-75. «<a href="https://eu.wikipedia.org/wiki/Caracasko_Gipuzkoar_Konpainia" target="_blank">Caracasko Gipuzkoar Konpainia</a>», Wikipedian.</p>
<p>[8] «<a href="https://eu.wikipedia.org/wiki/Filipinetako_Konpainia" target="_blank">Filipinetako Errege Konpainia</a>», Wikipedian.</p>
<p>[9] 1704-02-11 <a href="https://altza.info/bilduma/pdf/L19712.pdf" target="_blank">Escritura de fundación de Vínculo y Mayorazgo por Dª Gracia de Atocha y su hijo D. Diego de Atocha</a>. AGG-GAO COMCI2486. GUELBENZU FERNÁNDEZ, Miguel Javier: «<a href="https://altza.info/?z=3&amp;x=19749" target="_blank"><em>Los Atocha Maisterra, emprendedores navarros en el siglo XVII</em></a>», Pregón, 58. zk.</p>
<p>[10] 1814-12-18. Donostia. «Sagastieder baserriaren errentamendu-kontratua». Eskribaua: Juan Domingo de Galardi. AHPG-GPAH 30025 (ff. 213r-215v). AHM: «<a href="https://estibaus.info/?p=9452">Contrato de arrendamiento del caserío Sagastieder (1814)</a>», <em>Estibaus </em>(2018)</p>
<p>[11] Gaztelaniazko «arado» hitzak golde mota ezberdinak izendatzeko erabiltzen da, eta euskaraz ere antzeko zerbait gertatzen da. Dokumentuak sagastia goldatu behar dela esaten duenean golde erromatarraz hitz egiten ari dela dirudi. Golde mota hori simetrikoa da, hau da, bi aldeetatik berdina, eta lurra iraultzeko erabiltzen zen sagarrondoen sustraiak kaltetu gabe. Bestalde, golde-burdin edo golde-nabar izeneko tresna dago, gaztelaniaz &#8220;arado de vertedera&#8221; edo &#8220;arado asimétrico&#8221; izenez ezagutzen dena. Golde mota hori asimetrikoa da, hau da, alde batean lurra iraultzeko hortza du, eta bestean, berriz, gurpil bat edo bi. Golde-burdina edo golde-nabar hori lurra sakonago lantzeko erabiltzen zen, eta badirudi hori dela dokumentuan debekatzen den «goldea». «Bostorza» tresta ere goldatzeko erabiltzen da eta hori ere debekatzen da.</p>
<p>[12] Makatz sagarrak, oro har, sagar arruntak baino txikiagoak eta garratzagoak dira. Garrantzitsuak ziren nekazaritza eta abeltzaintza tradizionalean, eta hainbat erabilera zituzten, hala nola sagardoa egiteko edo animalien elikadurarako.</p>
<p>[13]1818-12-06. Donostia. «Atochako maiorazkoaren administratzaileak Sagastieder baserriaren jurisdikzioko bi jugada ken laugarren jugada lur eremua Antonio Zapiaini alokatzea». AHPG-GPAH 3/0008, A: 394.</p>
<p>[14] ROQUERO USSIA, Mª Rosario: <a href="https://altzanet.eus/wp-content/uploads/ahk/4/14-Roquero.pdf" target="_blank">«La primera guerra carlista y sus consecuencias»</a>, Altza Hautsa Kenduz IV (1997), 103-132 orr.</p>
<p style="text-align: center;"><strong>***</strong></p>
<p><strong></strong><strong>Argazkia</strong>: Sagastieder baserria, 1960. urte inguruan (LAZCANO ARISTIMUÑO, Patxi: Historia de San Sebastián, Alza e Intxaurrondo&#8221;, Donostia, 1996)<span style="text-align: center;"></span></p>
<p><strong>Sagardoari buruzko sarrerak Estibausen:</strong></p>
<ul>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=20936&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Sagardoa Altzan (1): sagardoa Erdi Aroko dokumentazioan»</a></li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=21058&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Sagardoa Altzan (2): etxea, dolarea eta sagastiak»</a></li>
<li>«<a href="https://estibaus.info/?p=21395&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">Sagardoa Altzan (3): Erdi Aroko lege-esparruaren iraupena (1581-1651)</a>»</li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=20696&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">Sagardoa Altzan XVII-XIX. mendeetan (4)</a></li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=20696&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Podavineak: sagastietako jornalari espezializatuak»</a></li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=19780&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Sagardotegiak Altzan 1931-1933an»</a> </li>
</ul>
</li>
</ul>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21475</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Visita de Isabel II a Altza, en 1845</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21449</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21449#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 13 Oct 2026 06:17:30 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Kronika zaharrak]]></category>

		<category><![CDATA[Tokiko Bilduma]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21449</guid>
		<description><![CDATA[
Ion Urrestarazu Parada
En la página 3 de la Gaceta de Madrid del 9 de agosto de 1845 se publicó la siguiente crónica:

San Sebastian 4 de Agosto
 
Las Reinas van dando muestras de que han llegado el término que deseaban. Aqui no solo pueden atender al cuidado de su salud, objeto principal del viaje, sino que [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/5-11-1871-isabe-ll-altzan-a6541.jpg"><img class="size-medium wp-image-21450 alignleft" title="5-11-1871-isabe-ll-altzan-a6541" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/5-11-1871-isabe-ll-altzan-a6541-193x300.jpg" alt="5-11-1871-isabe-ll-altzan-a6541" width="193" height="300" /></a></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Ion Urrestarazu Parada</p>
<p>En la página 3 de la Gaceta de Madrid del 9 de agosto de 1845 se publicó la siguiente crónica:</p>
<blockquote>
<p align="center"><strong><em>San Sebastian 4 de Agosto</em></strong><em></em></p>
<p><em> </em></p>
<p><em>Las Reinas van dando muestras de que han llegado el término que deseaban. Aqui no solo pueden atender al cuidado de su salud, objeto principal del viaje, sino que descansan, se divierten y encuentran ilusiones y encantos, antes soñados sin duda, y que hoy ven convertidos en una alegre realidad.</em></p>
<p><em> </em></p>
<p><em>Ayer salieron SS. MM. solas á paseo, camino de la Herrera. Hablaron largo y tendido con las bateleras de Pasajes, y parece que se divirtieron muchísimo. No paró aqui su buen humor, sino que subieron á pie á la plaza de Alzá; y después de contemplar desde alli á sus anchuras la hermosísima playa de Pasajes y aquel campo delicioso de las inmediaciones, bajaron la cuesta á pie, sostenida la Reina Isabel por dos labradores, y muertas de risa con el original castellano de aquellos pobres y aturdidos campesinos. Volvieron á San Sebastian muy entrada la noche, contando mil anécdotas y mas alegres que una pascua. La comisión foral de acompañamiento las acompañó en su excursion á caballo, y tuvo la alta honra de pasar toda la tarde en un contínuo diálogo con SS. MM. y A. [...]<span id="more-21449"></span></em></p>
<p align="center"><em>***</em></p>
<p align="center"><strong><em>Idem 5.</em></strong><em></em></p>
<p><em>[...] En la excursion que la tarde anterior verificaron llegaron á pie hasta el pequeño pueblecito llamado Alzá, cuyos habitantes, luego que llegaron á comprender que era su Reina quien les sorprendia con su inesperada visita, hicieron extremos de alegría, hincando sus rodillas á la Reina, ofreciéndola con la mas apasionada sencillez frutas y leche, y lanzando á los aires sus boinas con los gritos de su entusiasmo. La Real familia manifestó cuánto le complacian esta sinceras demostraciones. [...]</em></p>
<p><em> </em></p>
<p align="right"><em>(Idem.)</em></p>
<p align="right">
</blockquote>
<p><strong>Imagen</strong>: &#8220;<em>La Reina Isabel con su hermana y la reina Cristina sorprenden con su visita inesperada a los vecinos de Alza, cerca de San Sebastián</em>&#8220;. Grabado de C. Mújica (Imprenta y Lit. de N. González, Madrid), de la obra de Ildefonso Antonio Bermejo &#8220;Estafeta de palacio, la : (historia del último reinado) : cartas trascendentales dirigidas al rey Amadeo &#8220;, Imprenta de R. Labajos, Madrid. 1871. Lámina en sepia, 20 x 13 cm. en hoja de 26 x 17 cm. Se trata de Isabel II con su hermana la infanta Luisa Fernanda y la madre de ambas la reina viuda Cristina de Borbón Dos Sicilias.</p>
<p>Original: Zunalakarregi Museoa, Ormaiztegi (Gipuzkoa).</p>
<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/gaceta-de-madrid-9-8-1845-moztuta.jpg"><img class="aligncenter size-medium wp-image-21463" title="gaceta-de-madrid-9-8-1845-moztuta" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/gaceta-de-madrid-9-8-1845-moztuta-198x300.jpg" alt="gaceta-de-madrid-9-8-1845-moztuta" width="198" height="300" /></a> Gaceta de Madrid, 9-8-1845</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21449</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026) (1)</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21412</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21412#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 06 Oct 2026 05:07:27 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ikerketa]]></category>

		<category><![CDATA[ahm 1986-2026]]></category>

		<category><![CDATA[politika]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21412</guid>
		<description><![CDATA[Antxon Alfaro
Datozen asteetan, blogean sarrera-sorta bat argitaratzen joango gara, Francoren heriotzaren ondoren Altzan egin diren hauteskunde-prozesuen ikuspegi sintetikoa erakutsiz.
&#8220;Altza&#8221; terminoak Altzako udalerri ohiaren lurraldeari egiten dio erreferentzia, garaipen frankistaren ondoren Donostiari atxikitu zitzaiona. Hiriaren ekialdeko gaur egungo auzoak biltzen ditu: Altza, Intxaurrondo, Miracruz-Bidebieta eta Sarrueta-Martutene.
1977ko lehen hauteskundeetatik aurrera, lurralde horri guztiari Donostiako 7. Errolda Barrutia [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><div id="attachment_21416" class="wp-caption alignleft" style="width: 208px"><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/09/irudia.jpg"><img class="size-medium wp-image-21416 " title="irudia" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/09/irudia-198x300.jpg" alt="irudia" width="198" height="300" /></a><p class="wp-caption-text">1976*</p></div></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Antxon Alfaro</p>
<p>Datozen asteetan, blogean sarrera-sorta bat argitaratzen joango gara, Francoren heriotzaren ondoren Altzan egin diren hauteskunde-prozesuen ikuspegi sintetikoa erakutsiz.</p>
<p>&#8220;Altza&#8221; terminoak Altzako udalerri ohiaren lurraldeari egiten dio erreferentzia, garaipen frankistaren ondoren Donostiari atxikitu zitzaiona. Hiriaren ekialdeko gaur egungo auzoak biltzen ditu: Altza, Intxaurrondo, Miracruz-Bidebieta eta Sarrueta-Martutene.</p>
<p>1977ko lehen hauteskundeetatik aurrera, lurralde horri guztiari Donostiako 7. Errolda Barrutia deitzen zaio, eta horrek Altzan soilik zentratutako hauteskunde-azterketak errazten ditu. Zentzu horretan, esan daiteke 7. Errolda Barrutia dela neurri batean herri independentea izan zen Altzaren lurralde-oinordekoa.<span id="more-21412"></span></p>
<p>Erabilitako datuak <a href="https://www.euskadi.eus/hauteskundeak/" target="_blank">Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak</a> Donostiako 7. barrutian mahai bakoitzeko emandako 50 fitxategi ofizialetatik datoz.</p>
<p>Gaur egun arte igarotako berrogeita hamar urteetan, barrutian 55 hauteskunde-prozesu egin dira, bost tipologiatan bil daitezkeenak:</p>
<ul>
<li>12 udal-hauteskunde, 	Donostiako Udalerako (1979-2023) (M)</li>
<li>13 hauteskunde autonomiko, 	Eusko Legebiltzarrerako (1980-2024) (P)</li>
<li>16 hauteskunde orokor, 	Gorteetarako (1977-2023) (G)</li>
<li>9 hauteskunde europar 	(1987-2024) (E)</li>
<li>5 erreferendum: 1976ko 	Erreforma Politikoa, 1978ko Konstituzioa, 1979ko Autonomia 	Estatutua, 1986ko NATOn Iraunkortasuna eta 2005eko Europar Tratatu 	Konstituzionala.</li>
</ul>
<p>Serieko lehen bi prozesuak, 1976ko erreferenduma eta 1977ko hauteskunde orokorrak, 21 urteko boto-adinarekin egin ziren. 1978ko Konstituzioak boto-eskubide aktiboa 18 urtera jaitsi zuen.</p>
<p>Barrutiaren lurralde-egiturak, atalek eta mahaiek, bilakaera izan dute azken 50 urteotan. Lehen bi deialdi orokorretan, 1977koan eta 1979koan, 27 atal zeuden, denak mahai bakarrekoak. 1979ko udal-hauteskundeetatik aurrera, A eta B mahaietan zatitzen hasi zen. 1982 eta 1986 artean, barrutia aldi baterako 26 ataletara murriztu zen.</p>
<p>1990ean, hedapen-fase bati ekin zitzaion 28. atala gehitzearekin, eta fase hori 1994 eta 1998 artean amaitu zen, 29tik 34ra bitarteko atalak jarraian agertuz. Antolaketa-goia 2000 eta 2004 artean lortu zen, 34 atal eta 60 mahairekin.</p>
<p>2014tik aurrera, barrutia 33 ataletan egonkortu zen, eta 2024an 21. eta 25. atalak desagertu ziren, 31 atal geratuz. Mahai bakoitzeko batez besteko karga handitu egin da: 2000n 635 errolda-kide inguru zeuden, eta gaur egun 781 inguru dira.</p>
<p>Sarrera hau amaitzeko, hauteskunde-errolda 1977ko lehen hauteskundeetatik 2024ko azkenetara izan duen bilakaera aztertuko dugu. Grafikoan ikus daitekeen bezala, errolda-kurbak hiru fase argi marrazten ditu.</p>
<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/09/errolda.png"><img class="aligncenter size-medium wp-image-21420" title="errolda" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/09/errolda-300x154.png" alt="errolda" width="300" height="154" /></a></p>
<p>Lehena, hazkunde jarraituarena, 1977 eta 1999 artean hedatzen da: errolda 26.529 hautesletatik abiatzen da lehen hauteskunde orokorretan, eta ia etengabe hazten da, 1998ko hauteskunde autonomikoetan 38.811ko gehieneko historikoa lortu arte.</p>
<p>Bigarren fasea, beherakadarena, 1999 eta 2016 artean luzatzen da, eta 4.500 hautesle inguruko galera metatua dakar, gailurraren aldean %12 ingurukoa, Donostia hiri osoaren biztanleria-galerarekin, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan iritsitako belaunaldien zahartzearekin eta jaiotza-tasaren beherakada handiarekin lotuta.</p>
<p>Hirugarren fasea, 2016tik aurrera, egonkortze-fasea da, apur bat beherakorra: errolda 33.500 eta 34.250 hautesle artean mugitzen da, atzerriko immigrazioak indar konpentsatzaile moderatu gisa jokatzen duelarik. Azken datu erabilgarria 33.625 hauteslerena da, 2024ko europar hauteskundeetan.</p>
<p>* Irudia: &#8220;Euskal Herriko kartelak. Askatasunaren irudiak&#8221;. Txalaparta, 1997.</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21412</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Barrutiko proiektu izoztuak</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21426</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21426#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 03 Oct 2026 18:54:04 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Iritziak]]></category>

		<category><![CDATA[barrutia]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21426</guid>
		<description><![CDATA[
Elkarteen ordezkariak Barrutiko Batzarrean
Udal Gobernuak 2023tik 2026ra bitartean Donostiako Ekialdeko Barrutiari esleitutako aurrekontuen zati garrantzitsu bat izoztea erabaki zuenez, atzo, irailak 30, Jon Insausti alkatearen aurrean egindako Barrutiko Batzarrean parte hartu genuen elkarteok ohiko bilkura uztea erabaki genuen. Alkatearen agerraldia Barrutiko lantaldeek aldez aurretik eskatu zuten.
Udal Gobernuak aurrekontu-partida horiek izoztea erabaki du, herritarrek zuzenean bozkatu [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/barrutia-2026-10-01.jpg"><img class="size-medium wp-image-21429 alignleft" title="barrutia-2026-10-01" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/10/barrutia-2026-10-01-300x197.jpg" alt="barrutia-2026-10-01" width="216" height="142" /></a></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Elkarteen ordezkariak Barrutiko Batzarrean</p>
<p>Udal Gobernuak 2023tik 2026ra bitartean Donostiako Ekialdeko Barrutiari esleitutako aurrekontuen zati garrantzitsu bat izoztea erabaki zuenez, atzo, irailak 30, Jon Insausti alkatearen aurrean egindako Barrutiko Batzarrean parte hartu genuen elkarteok ohiko bilkura uztea erabaki genuen. Alkatearen agerraldia Barrutiko lantaldeek aldez aurretik eskatu zuten.</p>
<p>Udal Gobernuak aurrekontu-partida horiek izoztea erabaki du, herritarrek zuzenean bozkatu zituzten aurrekontu parte-hartzaileen proiektuetako batzuk barne. Erabaki hori hartu da aldez aurretik Barrutiko Batzarrari jakinarazi gabe, izozten diren partidak zehazteko erabilitako irizpideak azaldu gabe eta eraginpean dauden proiektuak zehaztu gabe.<span id="more-21426"></span></p>
<p>Partida horiek ez gauzatzeko erantzukizuna Udal Gobernuari berari, bere zinegotziei eta beraiek gidatzen dituzten sailei dagokie, horiek baitira onartutako aurrekontuak kudeatu eta gauzatzeaz arduratzen direnak. Beraz, paradoxikoa da, eta bidegabea Barrutiko herritarrekiko, orain justifikatzea partida horiek izoztea, hain zuzen ere gauzatzerakoan metatutako atzerapenagatik.</p>
<p>Atzo egindako bileran, erabaki horri buruzko informazioa eta azalpenak eskatu genituen. Gure eskaerei erantzun zehatzik eman ez zigutenez, Batzarrean ordezkatutako elkarte guztiek - Altzania, Altza-Elkartasuna Auzo Elkartea, Plazandreok, AltzAthletic, Oleta Auzo Elkartea, Herripe, Buenavista Auzo Elkartea, Herrerako Sporting, Izbe eta Bizarrain Euskara Elkartea - bilera uztea erabaki genuen.</p>
<p>Era berean, Barrutiko Batzarraren hurrengo bilkuretan ez parte hartzea erabaki dugu, proiektu horiek berriro aktibatzen ez diren bitartean.</p>
<p>Erabaki honek ez du esan nahi Barrutiaren alde lan egiteari utziko diogunik. Lantaldeetan aktiboki parte hartzen jarraituko dugu, zortzi urteetan egin dugun bezala, gure denbora, ezagutza eta inplikazioa eskainiz, gure auzoak hobetzeko eta auzotarren beharrei erantzuteko.</p>
<p style="text-align: right;">2026ko urriaren 1a</p>
<p style="text-align: right;">Ekialde Barrutiko Batzarrean ordezkaritza duten elkarteak</p></p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21426</wfw:commentRss>
		</item>
		<item>
		<title>Sagardoa Altzan (3): Erdi Aroko lege-esparruaren iraupena (1581-1651)</title>
		<link>https://estibaus.info/?p=21395</link>
		<comments>https://estibaus.info/?p=21395#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 28 Sep 2026 06:15:10 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Estibaus</dc:creator>
		
		<category><![CDATA[Ikerketa]]></category>

		<category><![CDATA[ahm 1986-2026]]></category>

		<category><![CDATA[Historia]]></category>

		<guid isPermaLink="false">https://estibaus.info/?p=21395&amp;langswitch_lang=es</guid>
		<description><![CDATA[Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste
Donostiako kontzejuaren 1581-1651 urte bitarteko akten laburpenek argi erakusten dute nola Erdi Aroan sagardoari buruz ezarritako araudiek, batez ere 1450eko Konkordiak eta 1489ko ordenantzek, jokoaren arauak erabakitzen jarraitzen zuten. Hala ere, lege horien aplikazioak etengabeko gatazkak sortzen zituen hiriaren eta Altzako bizilagunen artean, interpretazioari dagokionez.
1450eko Konkordiak lehentasun-ordena bat ezarrita zuen sagardoaren [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><div id="attachment_21399" class="wp-caption alignleft" style="width: 226px"><a href="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/09/pasaiako-badia-71-or-xehetasuna.jpg"><img class="size-medium wp-image-21399 " title="pasaiako-badia-71-or-xehetasuna" src="https://estibaus.info/wp-content/uploads/2026/09/pasaiako-badia-71-or-xehetasuna-300x300.jpg" alt="pasaiako-badia-71-or-xehetasuna" width="216" height="216" /></a><p class="wp-caption-text">La Herrera (1636)</p></div></p>
<p class="sina" style="text-align: left;">Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste</p>
<p>Donostiako kontzejuaren 1581-1651 urte bitarteko akten laburpenek argi erakusten dute nola Erdi Aroan sagardoari buruz ezarritako araudiek, batez ere 1450eko Konkordiak eta 1489ko ordenantzek, jokoaren arauak erabakitzen jarraitzen zuten. Hala ere, lege horien aplikazioak etengabeko gatazkak sortzen zituen hiriaren eta Altzako bizilagunen artean, interpretazioari dagokionez.</p>
<p>1450eko Konkordiak <strong>lehentasun-ordena </strong><strong>bat</strong> ezarrita zuen sagardoaren salmentarako: lehenik, Donostiako harresien barruan bizi ziren ekoizleak, ondoren, Altza, Ibaeta eta Artigako bizilagunak, eta, azkenik, hiriko bizilagun ez ziren saltzaileak. Era berean, Altzakoek Pasaiako portuko itsasontziei, baita atzerriko ontziei ere, sagardoa saldu ziezaieketen, baina ez Donostiakoei. Horrela, Altzako bizilagunen sagardoak &#8220;sagardo arrotz&#8221; izendapenetik kanpo geratzen ziren; beren etxeetan sagardoak upeletan sartu eta berentzako hornidura egin zezaketen, baina ezin zituzten Donostiako hiribilduaren barrura ekarri edo upeletan sartu. Harresi barruko bizilagunen sagardoak saldu ondoren bakarrik merkaturatu zitzaketen bereak hiribilduan. <span id="more-21395"></span></p>
<p>1581-1651 urte bitarteko aktetan sagardoaren merkaturatzearekin zerikusia duten gaiak ehun aldiz baino gehiagotan aipatzen dira. Hiru gaien artean sortzen dira batez ere <strong>tentsio etengabeak</strong>: itsasontzien hornidura-beharrak, kontzejuak herriko ekoizleak babesteko ezarritako murrizketak eta araudiarem betearaztea.</p>
<p><strong>Kontrolak </strong>ohikoak ziren. 1615eko maiatzaren 11n, Altzako 26 sagardo-upel baimendu ziren Errenteriakoa zen Juan de Soroa kapitainaren Santa Catalina de Siena itsasontzian ontziratzeko. Baimena jasotzeko eskaera bat aurkeztu behar izan zuen, azalduz zergatik eraman zituen upelak portura aurretik lizentziarik eskatu gabe. Kontzejuak, eskaera horretan azaldutako arrazoiengatik eta beste «bidezko gogoeta» batzuengatik, azkenean baimena eman zuen, konfiskatutako 26 upeletarako eta baita, bere eskaeran baieztatu zuenez, aurretik erosiak zituen gainerako upeletarako ere.</p>
<p>1618ko irailaren 24an, Altzako ordezkariek Donostiako kontzejuari idatzi zioten, gogoraraziz hiriarekin sinatutako <strong>akordio bat zutela</strong> beren sagardoak saltzeko, eta «betidaniko» eskubidea Pasaia portuan merkaturatzeko. Bere defentsan, egoitza-epailea zen Diego Arias de Anaya doktorearen ebazpena aipatu zuten. Arbitro horrek, agintari edo funtzionario baten jarduna ebaluatzeko eta epaitzeko ardura duenak 1486an eta 1487an antzeko gatazkak ebatzi zituen.</p>
<p>Konkordiak indarrean zegoela esplizituki berresten da 1621eko otsailaren 15eko aktan, non aipatzen den zenbait sagardo Pasaiatik Lezora ontziratu zirela, Altzako etxeek hiriarekin zuten kontratua eta epai irmoa urratuz.</p>
<p>Aktek <strong>arau-hauste ugari</strong> dokumentatzen dituzte, batez ere probintziaren barrualdeko merkatari eta sagardo-ekoizleek egindakoak, beren sagardoa portuan saldu nahi baitzuten. 1612ko abuztuaren 27an, Juan de Zornoza alkateak Molinaoko mugapean Hernanitik ekarritako «sagardo kopuru handia» zegoela itsasoratzeko jakinarazi zion kontzejuari. Ikerketak agerian utzi zuen San Juan de Olazabal Errenteriako bizilagunak upel hutsak eraman zituela Molinaoko Sasoategi etxera, non Antonio de Luscandok Hernanitik ekarritako sagardoarekin bete zituen galeoi batean ontziratzeko, inolako lizentziarik eskatu gabe. Bederatzi upel konfiskatu zituzten, eta kasuak gatazka bat sortu zuen, korrejidorearengana iritsi zena.</p>
<p>Antzeko kasu bat gertatu zen 1613ko martxoaren 2an, Antonio de Luscando alkateak informazioa jaso zuenean Juanes de Orendainek upel hutsak bidaltzen zituela Pasaiarako bidean zegoen bere baserrira, sagardoz bete eta portura eramateko. Alkatea Herrerara joan zen, eta han Martin de Labaienen jabetzako hogeita hamalau sagardo-upel aurkitu zituen, portura eraman nahi zituenak. Kontzejuak agindu zuen upelak hiribilduko harresien barrura ekartzea eta handik bakarrik eraman ahal izango zirela jabeak nahi zuen lekura, horrela, baserrietatik portura zuzeneko merkataritza debekatzen zuen <strong>ordenantza betearazi</strong><strong>z</strong>.</p>
<p>Hori guztia estuki lotuta dago <strong>«manifestu» </strong>sistemarekin, hirira sagardoa sartu edo portuan ontziratu nahi zuen merkatari orok bere salgaiaren jatorri zehatza eta kantitatea zinpean deklaratzeko betebeharrarekin. Neurri protekzionista horren helburua tokiko ekoizpena babestea eta inguruko hiribilduen lehiari aurre egitea zen. Lehen esan dugun bezala, Altzakoek bakarrik hiriko ekoizleen sagardoak saldu ondoren sal zitzaketen berenak. Zigorrak gogorrak ziren: itsaontziak, sagardoa eta hura garraitzeko erabiltzen ziren pipak, upelak eta zahagiak galtzea, eta hiru mila marabedi aldi bakoitzeko. Edozein bizilaguni baimena ematen zitzaion sagardoak eta garraiatzeko erabiltzen ziren ontziak salatzeko eta haiekin geratzeko, eta isunaren herena jasotzeko.</p>
<p>Manifestu-sistemak kontrol zorrotzarekin jarraitu zuen. 1621eko ekainaren 3an, Juan Perez de Toledochipi Altzako bizilagunari lizentzia eman zitzaion sagardo-upel bat sartzeko, baldintza honekin: «manifestu» baldintzapean edukitzea, giltzarrapoarekin eta beste neurri batzuekin iruzurrik egon ez zedin.</p>
<p>Akten alderdi deigarrienetako bat denboran zehar Altzako <strong>leinu eta etxe nagusien </strong><strong>jarraipena</strong> da. 1493an, Miguele de Roncesballes, Sarruetako <strong>Zapiain </strong>etxeko jaunak, 1450eko Konkordia pergaminora eramatea eskatu zuen Altzako «lurra eta unibertsitatearen» izenean. Mende bat baino gehiago geroago, 1618ko irailaren 7an, Sebastian de Zapiain aurkitzen dugu bere sagastietako sagardoak hiribilduan sartu nahian. Eskaera hori beste altzatar batzuekin batera aurkeztu zuen: Barbara de Olazabal eta Aiete etxeko jabeak ziren Martin de <strong>Miraballes </strong>eta «bere adingabeak», eta laburpenean aipatzen ez diren beste altzatar batzuk.</p>
<p>Kasu hau interesgarria da, kontzejuari zalantza juridiko konplexu bat planteatu ziolako: adingabeek, hiribilduan jaioak izan arren eta hiribildutik kanpo tutoretzapean bizi arren, sagardoak sartu eta saltzeko bizilagunen pribilegioez goza zezaketen? Kontzejuak Torre Arizmendy doktoreari, bere letratuari, kontsultatu zion, eta hark ebatzi zuen adingabeek ezin zutela eskubide horretaz baliatu, beren ondasunen onura ekonomikoa legez beren gurasoei zegokielako.</p>
<p>Beste kasu esanguratsu bat Parada etxearena da. 1606ko martxoaren 18an, Juan Perez de Arburola etxe honetako jabeak korrejidorearen baimen ofizial bat aurkeztu zuen, ekoizten zuen sagardoa, <strong>bai etxean bertan, bai</strong><strong> Pasaiako portuan</strong>, saltzeko eskubide tradizionala zuela frogatzeko ikerketa legal bat hasteko helburuarekin. Parada etxeak, beraz, Erdi Aroko garaira arte atzera egiten zuen antzinako erabilera aldarrikatzen zuen, kontzejuak aplikatu nahi zituen ordenantzei aurre eginez.</p>
<p>1611ko abuztuaren 5ean, probintziako korrejidoreak babesa eman zion Juan Perez de Arbola Arrisquetari, Altzako Aiete etxeko jabeari, bere jabetzako <strong>sagardoak hirib</strong><strong>ilduan sartzeko</strong> zuen eskubidean, urtearen zati handiena hiribilduaren barruan bizi baitzen. Epai horrek baldintza gehigarri bat ezarri zuen pribilegioez gozatzeko: ez zen nahikoa Altzan etxe baten jabe izatea, baizik eta hiribilduko gorputzaren barruan urte bakoitzaren zatirik handiena bizi behar zen. Kontzejuak epai horren aurka egin zuen, bere ikuspuntutik ez baitzuen zehazten «nola bizi behar zuen Aietekoak hiribildu honetan», eta horrek pribilegioen interpretazioari buruzko eztabaida berriak sortu zituen.</p>
<p>Aktek Altzako lurraldean sagardoarekin lotutako <strong>gatazkak </strong><strong>sortzen ziren lekuak</strong> identifikatzeko aukera ematen dute. Lehen aipatutako etxe nagusiez gain beste kokaleku esanguratsu batzuk agertzen dira.</p>
<p>Intxaurrondoko <strong>Zarategi </strong>baserria auzi luze baten xede izan zen. 1611ko uztailaren 4an, Donostiako kontzejuak Margarita de Lequedanoren aldeko epaia jaso zuen, Zarategi baserriko sagardoak hiribilduaren barruan eta baserrian bertan saltzeko baimena ematen ziona. Hiribilduak epai horri apelatzea erabaki zuen. Bi hilabete eskas geroago, 1611ko abuztuaren 26an, galdera bera planteatu zen berriro <strong>Polloe </strong>baserriarekin, garai hartan Altzako eremuaren barruan baitzegoen.</p>
<p>Molinaoko <strong>Sasoategiaren </strong>kasua aipatu dugu, 1612an sagardoa legez kanpo ontziratzeko saiakera bat antzeman baitzen. Eremu hori bereziki gatazkatsua zen, Donostia-Errenteria errege-bidean eta badian kokapen estrategikoa zuelako.</p>
<p><strong>Herrera</strong><strong> </strong>eta bere ontziralekua, Altzako barnealdeko baserrien eta Pasaiako portuaren arteko bidean nahitaez igaro beharreko lekua, merkataritzaren kontrol estrategikoko puntu bat zen. Han bahitu zituen alkateak 1613an portura eraman nahi zituzten hogeita hamalau upelak, eta hiribilduko harresien barrura ekartzera behartu zituen. Inguruan, <strong>Gomistegi </strong>gatazketan agertzen den beste leku bat da. 1585eko apirilaren 15ean, adibidez, auzi bat aipatzen da Berastegui lizentziatuarekin, Gomistegi baserrian sagardoak saltzeari buruz.</p>
<p>Akten arabera azaleratzen den beste gai interesgarri bat XV. mendearen amaieraren eta XVII. mendearen hasieraren artean Donostiako kontzejuak erabilitako <strong>argudioetan izandako aldaketa</strong> da. XVI. mendeko oparotasun ekonomikoari XVII. mendeko krisi-urteak jarraitu zitzaizkion, eta horrek neurri protekzionistak areagotu zituen.</p>
<p>Lehen esan dugun bezala, 1489ko manifestu-sagardoei buruzko ordenantza hiribilduak bere hornidurarako behar adina sagardo ez zuenean eta setio baten kasuan ur faltagatik arriskuan zegoenean egin zen. 1612ko abuztuaren 27an, ordea, hiribilduko priore, apaiz onuradun eta kabildoak eskaera bat aurkeztu zioten kontzejuari, non baieztatzen zuten hiribilduetako bizilagunen, elizen eta haien zerbitzarien mantenu nagusia jurisdikzioan zeuden lurren, mahastien eta sagarrondoen fruitua eta uzta zirela. Eskaera eklesiastiko hori bereziki esanguratsua da, <strong>manifestu-sagardoak sartzea debekatzea</strong> eskatzen baitzuen. Argudioa ez zen hiribilduaren setio-egoeretan hornikuntza falta egotea, baizik eta tokiko ekoizleen interes ekonomikoak babestea, hamarrenen eta lehen fruituen gainean sagar-ekoizpenaren mende zeuden erakunde eklesiastikoak barne. 1612ko abuztuaren 31n, erabat debekatu zen kanpoko sagardoen sarrera, «jurisdikzio horretan dauden <strong>sagasti ugariengatik</strong>».</p>
<p>1619ko urtarrilaren 14an, hiribilduak esplizituki argudiatu zuen egoera aldaketa hau: «orain, bertako sagastien ugaritasunarekin, sagardoz hain hornituta dago hiribildu hori, ezen, bi urtez inguratuta egon arren, ezin baitu edari faltagatik arriskurik izan».</p>
<p>Garai hartako aktak Gipuzkoan XV. mendearen erdialdetik XVI. mendearen amaierara arte bizi izan zen oparotasun ekonomikoaren amaieraren isla dira, eta sagastiak nabarmen ugaritzea eragin zuten. Ordutik aurrera, Gipuzkoa krisian sartu zen. Sagastien ugaritasunak ekoizleen arteko lehia areagotu zuen eta Donostiako kontzejuaren neurri protekzionistak gogortu zituen. Aktek dokumentatzen dute kontrolen, salaketen eta konfiskazioen gorakada nabarmena 1612tik aurrera, hain zuzen ere kontzejuak kanpoko sagardoak erabat debekatzea eta zigorrak handitzea erabaki zuenean. Altzako bizilagunek, beren aldetik, Pasaiko portuaren ertzean zuten kokapenaz baliatzen jarraitzen zuten, eta beren eskubideak defendatzen zituzten auzitegietan, 1450eko Kontzertuan eta 1486-1487ko aldeko aurrekari judizialetan oinarrituta.</p>
<p align="center">***</p>
<p><strong>Dokumentuen erreferentziak</strong>:</p>
<p>Dokumentu-aipamen guztiak Donostiako Udal Artxiboko UDALAREN AKTEN LABURPENAK  dokumentutik hartu dira: Donostiako Udal Artxiboa, H-00299-L (1569-1599), H-00300-L (1600-1619), H-00301-L (1621, 1651, 1738, 1739).</p>
<p><strong>Irudia:</strong> &#8220;<a href="https://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/handle/20.500.11938/68670" target="_blank">DESCRIPCIÓN DEL PUERTO DEL PASAJE</a>&#8220;, 1636. urtekoa, Gandolfo, Teixeira Albornoz eta Sotto ingeniari militarrek egina. Bizkaiko Foru Liburutegia.</p>
<p style="text-align: center;"><strong>***</strong></p>
<p style="text-align: center;"><strong></strong></p>
<p><strong>Sagardoari buruzko sarrerak Estibausen:</strong></p>
<ul>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=20936&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Sagardoa Altzan (1): sagardoa Erdi Aroko dokumentazioan»</a></li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=21058&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Sagardoa Altzan (2): etxea, dolarea eta sagastiak»</a></li>
<li>«<a href="https://estibaus.info/?p=21395&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">Sagardoa Altzan (3): Erdi Aroko lege-esparruaren iraupena (1581-1651)</a>»</li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=20696&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">Sagardoa Altzan XVII-XIX. mendeetan (4)</a></li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=20696&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Podavineak: sagastietako jornalari espezializatuak»</a></li>
<li><a href="https://estibaus.info/?p=19780&amp;langswitch_lang=eu" target="_blank">«Sagardotegiak Altzan 1931-1933an»</a> </li>
</ul>
</li>
</ul>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>https://estibaus.info/?feed=rss2&amp;p=21395</wfw:commentRss>
		</item>
	</channel>
</rss>
