Podabinak mahastiak eta sagastiak inausten espezializatutako jornalariak ziren, eta inauskinak izendatzeko izen hori Donostiara eta inguruko udalerri batzuetara mugatzen zen [1]. Gremio bat osatzen zuten beren kofradiarekin, Santiago Jaunarena, 1509tik aurrera ordenantza propioak izan zituena. Kolektibo hori maizterrek eta errentariek osatzen zuten gehienbat, baina baziren baserrien eta etxeen jabeak ere, guztiak Donostiako jurisdikzioaren mende zeudenak, Altza barne.

Podabinen artean abizen altzatarrak daude. 1568ko kontratuan, adibidez, Juan Pérez de Aduriz agertzen da podabinen ordezkari gisa. 1778an Juan Bautista eta Joseph Joaquín de Casares agertzen dira, Juan Bautista de Lizardirekin batera, Podabinetako Santiago Apostoluaren Kofradia ordezkatuz.

Inausketa lan espezializatuena bazen ere, podabinak hainbat lan egiten zituzten: lurra zulatu eta landu, eta sagarrondoak landatu, hesiak eta heskaiak egin, sagarra birrindu, sagardoa iragazi, zuhaitzak txertatu eta otea moztu. Lan horien truke, ogia, sagardoa, haragia edo arraina jasotzen zuten, beren soldataz gain.

1568ko hitzarmenak lanaldi zorrotzak ezarri zituen: martxoko Andre Mariatik iraileko San Migelera arte goizeko seietatik arratsaldeko seietara lan egiten zuten lanetik irten ezinik, eta askaria ere jasotzen zuten. Urteko gainerako egunetan lanaldia goizeko zazpietatik arratsaldeko seietara zen. Maiatzetik uztailera bitartean bakarrik uzten zitzaien bazkaldu eta askaldu ondoren ordu erdiz atseden hartzen.

Ordenantzek emakume eta neska jornalarien lana ere arautzen zuten. Haiek arduratzen ziren sagarra biltzeaz, sagastiei ongarria emateaz eta garraiatzeaz, eta egun osoan lan egiten zuten goizean goizetik. 1581eko urtarrilaren 30ean, adibidez Cristobal de Zandategui eta Antonio de Ancesta erregidoreak Udalak agindutako jornalen tasa aurkeztu zuten: «Las mujeres, mozas y jornaleros, doce maravedís, comida y merienda al día; a las que iban a recoger manzana medio real y comida, sin que pudiesen traer consigo manzana ni otra fruta» [2].

Baldintza gogorrek etengabeko gatazkak sortu zituzten. Podabinak ofizialak ziren, soldata proportzionalki baxuagoa zutenak, emakumeen gainetik. Horrek 1524, 1526, 1549, 1567 eta 1592an liskarrak sortu zituen, «baserri, mahasti eta sagastietako nekazariak» beren soldatak igotzen saiatu zirenean.

***

Erreferentziak

[1] Sarrera hau honako lan hauetan oinarritutako laburpena da:

• ARAGÓN RUANO, Álvaro: «Los podavines, labradores jornaleros en San Sebastián durante los siglos XV al XVIII», in Boletín de estudios históricos sobre San Sebastián, 33. zbka. (1999), 7-38 orr..
• ARRIZABALAGA MARÍN, Sagrario; ODRIOZOLA OYARBIDE, María Lourdes: Estudio histórico sobre la producción de vino en Gipuzkoa. Gipuzkoako Foru Aldundia, 2004.
• GANDÁSEGUI LARRAURI, José Manuel: «El trabajo del campo donostiarra en el siglo XVI”, in Boletín de la Real Sociedad Vascongada de Amigos del País» (1963), 3-37 orr..

[2] MÚGICA, Serapio: Curiosidades históricas de San Sebastián, Grupo Doctor Camino de Historia Donostiarra, 1970, 175-179 orr..

[3] Argazkia: Miravalles baserriko armarria. Beheko ezkerreko koadrantean, inausteko ahiotz bat. (I. Landa. 1994).

HERRIPE auzo elkartea

Joan den urtarrilean, Polizia Nazionalaren, Ertzaintzaren eta Udaltzaingoaren hedapen bat agertu zen industrialdean, teknikari eta langile batzuekin, talde migratzaileen kokalekua desegiteko. Aspalditik, talde migratzaileak hartzen dituen gunea da, eta bizikidetza ez da batere erraza. Errealitate horrek arazoak dakarzkie batzuei eta besteei, baina azken hilabeteetan egoera okertu egin zen Herrerarako, Manteo, Martutene, Infernua (orain Zeruene esaten zaio) bezalako beste asentamendu batzuk desegin zirelako, beste erantzunik gabe, udalaren saiakera apal batzuk izan ezik, kalea aukera gisa eta, espero bezala, Herrerara etorri ziren.

Egun horretan, iritsi berri ziren askok alde egin zuten, proposatutako behin-behineko irtenbide batzuei helduta, eta bizilagun batzuek geratu ziren migratzaileekin hitz egin zuten, ikusaraziz zein zentzuzkoa izango zen inguruak eurek garbitzea eta bizilagunei elkarrekin bizitzeko gogoa erakustea. Beraiek egin zuten, baina… bilketarako kamioia oraindik ez da iritsi. (Bideoa ikusi hemen)

Herreran egunak, asteak eta hilabeteak igaro ziren. Kontuan izan behar da, hain zuzen ere, eremu hori hirigintzako esku-hartze baten xede dela, bereziki sustatzaileen anbizio ekonomikoen, inplikatutako erakundeen babesen eta etxebizitzaren arazoari erantzun bat emateko behar nabarmenaren artean diluitua, eta, zalantzarik gabe, kasu zehatz honetan ez zaio irtenbiderik emango. Eta, jakina, finkatzeak ez die batere laguntzen botere handiaren asmoei. Egoera horrek berak eragindako beharrei erantzungo dien neurri logiko eta etikorik hartzen ez denean, Herreran gertatzen ari dena gertatzen da: egoera okertzen doa, eta gero neurri handi, azkar eta zapaltzaileak datoz, atzeguardian eroso daudenei soilik mesede egiten dietenak, bizilagunak denaz nekatuko direlakoan, behin eta berriz manifestatuko direlakoan, eta herritarren defentsan esku hartzen duten salbatzaileak agertuko direlakoan, beren helburua lortuz: esku hartzea, egoera hau desegitea eta haiek, salbatzaileak, arazoa konpontzen jartzea. Migratzaile horiek norantz doazen, nola jasaten ditugun bizilagunak, ikusten den bezala, espaloirik eta etorbidearekiko loturarik ezari gehituko zaizkion obrak. Jose Elosegi, igogailurik gabe…, proiektu honetan sartzen den berdegunea, eta ezin dena, Erregenea-Igeldora doa, Altzan “partida berde” hau non inbertitu ez bagenu bezala. Ikusten joango gara, baina, zalantzarik gabe, hasten direnean, seguru sentituko dira, motorra jarriko diote erralentiari, honako honekin: “zuen onerako eutsi behar dugu, ahal dugun guztia egiten ari gara ez molestatzeko, ikusiko duzue zer ondo egongo diren, eta abar. Eta, batez ere, ez dugu inoiz obrako arduradunik aurkituko, eta ez dugu zereginik izango.

Horregatik bakarrik uzten gaituzte orain, egungo egoerak suminduta eta gu baino kalteberagoak diren kolektiboei errua botata, asmoak argi eta garbi daudenean… ikusi nahi badugu. Izan ere, baditugu adibideak inguru horretan.

Oraingoz, arratoi-bazka (bideoa hemen) izaten ari den zabor hori kentzea da berehalakoa. Eta hori Donostiako alkateak egin behar du, premiamendu bidez edo jabeak behartuz, bestetik, Hirigintza departamentuko ohiko solaskideak.

HERRERA (ALTZA)

HERRIPE - HERRERA

Antxon Alfaro

Gaur, apirilak 14, Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren urteurrena dela eta, Lekukoak proiektuaren barruan Altzako bizilagun Angela Rubio Rodriguezi egindako elkarrizketaren pasarte bat partekatu nahi dugu. Bertan, Angelak Errepublikaren etorrerak berarentzat zer suposatu zuen gogoratzen du.

Angela 1915ean jaio zen Casares de Las Hurdesen, Espainiako bazter pobreenetako batean, bederatzi anai-arreba zituen familia xume batean. Zortzi urterekin jada ahuntzak zaintzen zituen. Ez zuen oinetakorik izan hamar urte bete arte; orduan, aitak berak egindako txanklak jarri zizkion. Inoiz ez zen eskolara joan. Hala ere, 104 urte bizi izan zen, eta dena ikusi zuen: antzinako erregimenaren miseria, Errepublikak ekarri zuen itxaropena, gerra zibilaren izua eta ondoren etorri ziren isiltasuneko hamarkada luzeak.

Bere testigantza, lerro hauekin batera doan bideoan jasoa, benetan argigarria da. Bizitako esperientziatik hitz egiten duenaren argitasun eta amorruarekin, Angelak honela deskribatzen zuen Errepublika aurreko Espainia: “pobreak lurrean arrastaka lanean, bide bazterretan hiltzen”, bitartean boterea erregeen, nobleen eta elizaren artean banatzen zen. Herrietan ez zegoen medikurik ezta irakaslerik ere, eta behekoentzat ez zegoen etorkizunik.

Errepublikaren banderaren igoera Eibarko udaletxeko balkoitik

1931ko apirilaren 14an Errepublika aldarrikatu zenean, Angela bezalako milioika pertsonak lehen aldiz sentitu zuten herrialdea ere beraiena izan zitekeela. Haien seme-alabak eskolara joan zitezkeela, lurra bidezkoago banatu zitekeela eta duintasuna ez zela gutxi batzuen pribilegioa izan behar. Baina, tamalez, itxaropen hark oso gutxi iraun zuen.

Gaur, une historiko hura gogoratzean, Angelaren ahotsa garai haiek bizi ez genituenengana iristea nahi dugu. Ez iraganean gelditzeko, baizik eta handik ikasteko eta berriro ez errepikatzeko. Berak, inoiz hezkuntzarik jaso ez bazuen ere, oso ondo ulertzen zuen zer zegoen jokoan.

Ezin dugu ahaztu. Izan ere, ahaztea ez da soilik iragana atzean uztea, baizik eta oraina ahultzea ere bada. Angelaren testigantzak gogorarazten digu eskubideak, duintasuna eta justizia soziala ez daudela betiko bermatuta: zaindu ezean gal daitezkeen lorpenak dira. Gaur bere ahotsa entzutea, gainera, konpromiso bat da. Oroimena ez dela nostalgia hutsa, baizik eta etorkizun justuago bat eraikitzeko ezinbesteko tresna dela gogorarazten digu.

Bidcoa ikusi

Sergio Pereira Zumalakarregi Pasaian jaio zen 1979. urtean eta artearen eta historiaren zale amorratutzat du bere burua. Nobela hauek argitaratu izanagatik da ezaguna: La memoria de las sombras (Ttarttalo, 2014, Euskadi Literatura Sariko finalista), El hijo del capitán (Ttarttalo, 2017), La bahía bajo la niebla (Círculo Rojo, 2019) eta La maldición de los inocentes (Universo de Letras, 2021). Horiek guztiek gure historiako beste garai batzuetara garamatzate eta gure bizilagunen bizimodua nolakoa izan zen irudikatzeko aukera ematen digute; era berean, trama bizi-bizi bezain kitzikagarria dute eta aldi historiko bakoitzaren inguruan idazleak egin duen ikerketa sakona erakusten digute.

Las hijas de Amari ez da salbuespena. Girotze historikoko eleberriak K.o. I. mendeko gizartearen erretratu korala islatzen du eta historia eta legenda zein punturaino eskutik joan daitezkeen gogorarazten digu. Istorio zirraragarriari nahiz ekintzaz eta elkarrizketaz betetako estilo arinari esker, irakurleak Cneo Mancino soldadu erromatar gaztearen eta Inghar belagilearen gorabeherak ezagutu ahalko ditu, beste pertsonaia askoren artean.

Ekitaldiak Altzako Historia Mintegiaren laguntza izango du eta idazlea bertan izango da. Tokiko historia eta mitologia atsegin badituzu, ez zenuke jarduera hau galdu behar. Zure zain egongo gara!

Herripe auzo elkartea

Martxoaren 25ean, asteazkena, goiz-goizetik, Altza Korrika hartzeko prestatzen ari zen. Handik pixka batera, goizeko 8etatik aurrera, 1624 km-an, lekukoa Manex Ralla eta Amaia Abendañori eman zitzaien, Euskal Giroa, Herrera K.E eta Herripe bera ordezkatuz, San Luis plazatik Larratxorantz joanez.

Herreratik bi aldiz igaro zen, ordubete inguruko tartearekin, eta ibilbide osoan giroa bikaina izan zen. Bisita batetik besterako denbora barne erromeria baten antzekoa izan zen, jende multzoak, kafeak, umore ona, ezagunen arteko agurrak, itxaronaldiak ematen duen ezinegon horrekin. Pixkanaka, Jose Elosegin lekua hartzen joan ginen Bidebietako bidegurutzeraino, eta han, pixka bat lehenago, lekuko bat Nerea Arrutiren eskuetara igaro zen, lankideek lagunduta. Nabarmentzeko moduko zerbait izan zen ikastetxeetako haur taldeen presentzia, batez ere Ederrenako Herrerako Ikastetxe Publikokoa, bere poz handiarekin, bere animo oihuekin, bere aniztasunarekin, denak batera euskararen alde.

Ez genuen Euskal Herri osoan egin ez den ezer egin Korrika pasatzen da, berak barruan euskararen esentzia bezala adierazten den edo interpreta daitekeen emozio bat daramalako. Gertatzen den lekutik, badirudi desberdintasunak desagertu egiten direla eta adin guztiak eta jatorri asko batzen dituen zerbait nabaritzen dela. Beti lortu nahi dugun batasun horren antzekoena partekatzen den uneak dira. Gainera, antzinako sustrai hori du, eta harro egoteko modukoa da, nola mantendu den denboran zehar ahoz eta nola jasotzen dugun etorkizuneko belaunaldiei transmititzeko.

Ez dugu esango euskaldun sentimenduaren adierazpen bakarra denik, baina topaketa honek, egunak pasa ondoren, ongizate sentsazioa eta irribarrea uzten digu oraindik ere.

Korrika Herreran bideoa

Euskal Giroa elkartea

Otsailaren 23tik martxoaren 18ra mus partida onak ospatu dira, giro atsegin, dinamiko eta serioan, 64 bikoteek euren konplizitatea eta egiten jakitea garatuz.

Martxoaren 18an, asteazkena, amaiera afaria egin zen, sari banaketarekin:

1. postua: Iñaki Zabaleta eta Mikel Etxaniz

2. postua: Patxi Castaño eta Nino

3. postua: Mikel Ciganda eta Jorge Ibañez

4. postua: Mikel Garmendia eta Patxi

5. postua: Manu eta Javi

6. postua: Aurelio Cabañas eta Juan Carlos Ledo

Euskal Giroako lehen sailkatua Mikel Ciganda eta Jorge Ibañez izan ziren, sailkapen nagusiko hirugarren postuarekin batera.

Esan dezakegu bere garaian ezarri genuen formatua egokia dela horrelako lehiaketetarako, eta uste dugu horrela jarraituko dugula hurrengo edizioetan.

Sari banaketaren eta afariaren ostean, Mus Tximista egin zen. Hirutik batean jokatu zen, eta parte hartzaileek eman zuten izena, parte-hartzaile bakoitzarentzat ausazko zenbaki bat bilduz eta zozketa bidez bikoteak osatuz. Bertan, txapelketaren edizio honetan parte hartu duten sei emakumeetatik hiru nabarmendu ahal izan ziren. Lehiaketaren presiorik gabe, erronka dibertigarri eta oso atsegina berretsi ziguten.

Aurten ere, Aurelio, Peio, Paco, Jaime, Fernando eta Mikelen lana eta dedikazioa eskertu behar dugu; Mikel eta Etxepe mailako sukaldariak eta Haritz, Xabier eta Unai profesionaltasun handiko zerbitzariak, guztiak Euskal Giroako bazkideak eta batzuk, baita Elkarteko zuzendaritza batzordekoak ere.

Ondo ateratzen den zerbait esku artean izatearen sentsazioa geratzen zaigu, bazkideengandik ez ezik inguruko lagunengandik ere erantzuna duena, eta hurrengo edizioaren konpromisoarekin geratzen gara.

Euskal Giroa - HERRERA (ALTZA)

Joan den ostegunean ospakizun eta aldarrikapen giroan egin zen Altzako Historia Mintegiaren ohiko Batzar Nagusia. 2025ean zehar burututako jardueraren errepasoak eta gaur egun esku artean ditugunek, zergatik ez esan, pozez betetzen gaituzte. Berrogei urte lanean, AHM-k 186 bazkideen babesa du, isilik proiektuak gauzatzen laguntzen duen kolaboratzaile sare bat, eta ilusioz eta konpromisoz beteriko talde bat.

2026an zehar AHM-k martxan dauden proiektuekin jarraituko du: Tokiko Bilduma, webgunea eta sare sozialetan presentzia mantendu, Barrutian parte hartu eta gainerako elkarteekin lankidetzan aritu, txangoak antolatu, eta abar. Baina gure berrogeigarren urteurrenagatik aurtengoa berezia denez, jarduera bereziekin ospatuko dugu: urtea amaitzean liburu dibulgatibo bat argitaratuko dugu Altzaren Historiari buruz, azken lau hamarkadetan argitaratutako lanen oinarrian egina. Liburuarekin batera, 1990ean argitaratutakoaren lekukoa hartuko duen Altzako Mapa berria argitaratzeko prestaketak ere egiten ari gara. Bestelako kontu bat ere badugu aurten: heroina-kontsumoak eta hiesaren estigmak markatutako urte tragiko haien memoria historikoa berreskuratzeko lanari ekin diogu.

Baina aurtengo Batzarrak aldarrikapen kutsua ere izan du. Urtez urte ezintasunez ikusi dugu nola suntsitu, desagertu eta abandonatzen den altzatarren ondare historikoa, askotan Donostiako Udalaren eskutik bertatik, hain justu ondare hori babestearen ardura nagusia duena; hala ere, kontrakoan jarduten du. AHM-ren berrogeigarren urteurrena ospatzeko Batzarra Altzako udaletxe zaharrean egin da, bere zoriari utzitako eraikin batean, etorkizunerako proiekturik gabe, garbitze eta mantentzerako aurrekonturik ere ez duena. Batzarrak bere egin du joan den urteko maiatzaren 26an egindako Barrutiko Batzarrean onartutako ebazpena, zeinean udal gobernuari eskatzen zitzaion gaiari buruz erantzutea (ikusi hemen onartutako testua), eta aldarrikapen berean tematzearen alde egin du, zuzenean alkate berriari helarazita.

(Ikusi oharra mapari)

Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste

Altzaren lehen aipamena 1141ean agertzen da idatzizko dokumentu batean, Gartzia Ramírez erregeak Iruñeko Santa Maria elizari «Iheldo Bizchaya, Hurumea, Alça et Soroeta cum suis pertinentiis» izenekoan zeukan guztia eman zionean. Altzaren izena idazten den lehen aldia da. Hamarkada batzuk geroago, 1178an, Antso Jakitunak dohaintza hori berretsi zuen, haren irismena zehaztuz: «Alza et Soroetha cum tota sua pertinentia et cum totas suas pesas pescarias». Altza eta Soroeta Pasaiako badiaren inguruko muinoetan zeuden bi landa-kokaleku ziren, gaur egungo Altzaren lurraldean. «pescarias» aipamenak adierazten du bertako biztanleek itsasoko eta inguruko ibaietako baliabideak aprobetxatzen zituztela, eta «pertinentia» aipamenak iradokitzen du leku horietan landako lurrak, larreak, fruta-arbolak eta basoak ere sartzen zirela. Beraz, jarduera dibertsifikatua duten nekazaritza eta abeltzaintzako establezimenduak dira [1].

1197 inguruan, Leireko monasterioak egindako faltsifikazio batek Antso Nagusia erregeari egotzi zion Donostiako monasterioa Izurun hiribilduarekin eta Santa Maria eta San Bizente elizekin dohaintzan ematea. Dokumentu apokrifo horretan aipatzen dira Irurdita, Anaizoz eta Albizungo kubilarrak -sarobeak, gaur egun Altzan daudenak. 1101eko benetako dokumentu batek baieztatzen du Aragoiko eta Iruñeko errege Pedro I.ak Leireko monasterioa baino lehenagoko dohaintza bat berretsi zuela -ziur aski Antso Penñalengoak egina-, baina Donostiako elizara mugatua, bere ondasun guztiekin, eta Oroztegiko pardina ere hari erantsita. 1101eko dokumentu honek pardina terminoak zer esan nahi zuen ulertzen laguntzen digu: nekazaritza eta abeltzaintza establezimendu bat, «lur landu eta landugabeak, larreak, zuhaitz emankor eta hutsalak eta Urhumea izeneko urarekin, Orostegikoa dena» barne hartzen zuena. 1197ko diploma apokrifoak, Donostiako hiribilduaren sorreraren garaikideak, hiribilduaren landa-ingurunearen paisaia erakusten digu XII. mendearen amaieran, garapen ekonomiko betean: «lurrak, sagastiak, itsas arrantzak, mendiak, lepoak, haranak, lautadak, erroldak, larreak, hamarrenak, primiziak, obligazioak eta monasterio horri dagozkion gauza guztiak eta biribileko terminoak, itsasoaren barruan eta kanpoan». Horrek guztiak gizarte konplexua erakusten du, artzaintza hutsetik haratago zihoazen jarduera dibertsifikatuekin. Kubilarrak abeltzaintza sistema baten parte ziren, kostaldea altuerako larreekin lotzen zuena, baina nekazaritza eta arrantza jarduera argiarekin batera zeuden.

Jose Angel Lema Pueyo historialariak Gipuzkoako Historiaren Sintesian egoki deskribatzen duen testuinguru gipuzkoarrean agertzen da Altza historian: «VIII. eta IX mendeetan protagonista kolektibo bat sortu zen: herrixka. Holakotzat jo behar da Erdi Aroan nekazari eta abeltzainen komunitate iraunkor bat, zeinak bizi baitziren taldeka etxeetan -baturik daudenak neurri batean-, eta loturik zeudenak parrokia eliza bati. Komunitate horiek, XII. mendetik aurrera, beren  erabilera eta jabego partikularreko zonak eta erabilera kolektibokoak. Uste dugu 1000. urterako Gipuzkoan bazegoela herrixken sare bat, zeinak, funtsean, gaur egun arte iraun duen. Aztarnak jarraitu daitezke kokaleku iraunkorraren berri ematen duten nekropolien bidez. Denborarekin, kokaleku horiei eliza gaineratu zitzaien. Herrixka batzuek ez zioten inoiz utziko nekazaritza gune izate soilari, beste, batzuk, aldiz, hiribildu bihurtu ziren denboraren joanarekin.» [2]

XI. eta XII. mendeetan zehar, Gipuzkoan liskarrak izan ziren Iruñeko, Gaztela eta Leongo eta Aragoiko koroen artean, eta Nafarroaren kontrolpean egon zen 1134tik 1199ra. Aldi horretan hasi zen hiri sarea garatzen, Donostia protagonista zela. Donostiaren hazkundea gaskoien immigrazioan eta merkataritza eta tokiko autogobernua arautzen zituen forua - 1180 inguruan - ematean oinarritu zen. Altzako herrixka haren barrutian eta jurisdikziopean zegoen. Eredu hori kostaldeko beste herri batzuek ere onartuko lukete. Alfontso VIII.arekin Gipuzkoa Gaztelaren mende geratu zen 1200. urtean.

***

Erreferentziak:

Mapari buruzko oharra: Ricardo Izaguirrek Soroetaren eta Sarroetaren artean ezarritako harremana baztertu ondoren [3], eta dokumentuaren idazketari erreparatuta, gure ustez, “Alza et Soroeta”, bere ondasun eta arrantza guztiekin, oso gertu dauden bi leku izango lirateke Molinao eta Herrerako senadien ondotik igarotzen zen bidean zehar, eta Soroeta Sorroetako “mendia eta txaradia” -rekin lotuta egon daiteke, Uliako hegalean, Bidebietan [4]. Anaizozeko kubilarrari dagokionez, ez dago bere kokapena errazten duen pista berririk, Irurdita (Ulia) eta Albizungo (San Markos) artean zegoenetik haratago.

[1] ETXEBESTE, Juan Carlos; LANDA, Iñigo: “Altzako Erdi Aroa izenez izen“, in: Altza, Hautsa Kenduz II (1994), 69-84 or..

[2] LEMA PUEYO, José Ángel: «Iragan urruna: Gipuzkoaren sorrera (VI-XII mendeak)», in: Gipuzkoako Historiaren Sintesia. Diputación Foral de Guipúzcoa, 2017, 146 or.

[3] IZAGUIRRE, Ricardo de: “Historia y Toponimia donostiarras: El primer grupo de documentos referentes a San Sebastián de Hernani”, in Homenaje a Don Julio de Urquijo e Ibarra. BRSBAP, 3 (1951), 335-406 orr.

[4] Soroeta lekuaren kokapenaren inguruan ikusi LANDA IJURKO, Iñigo: “Soroeta eta Sarroeta“, in: Altza, Hautsa Kenduz VII (2003), 147-156 orr.

Antxon Alfaro

Martxoaren 12an berrogei urte bete dira Espainiako Estatua Aliantza Atlantikoan (NATO) jarraitzeari buruzko erreferenduma egin zenetik. Erakunde horretako kide zen 1982ko maiatzaren 30etik, Leopoldo Calvo Soteloren (UCD) gobernuak bultzatutako atxikimenduaren ondoren. Erabaki hark berehalako gaitzespena eragin zuen sektore sozial eta politiko zabaletan, besteak beste, PSOEn bertan. 1982ko urriko hauteskundeak gehiengo osoarekin irabazi ondoren, Felipe Gonzalezen PSOEk integrazioa izoztu eta herri-galdeketa egingo zuela iragarri zuen.

Hala ere, atxikimenduaren aurkako kanpaina «OTAN, de entrada, no» lelopean egin zuen alderdiak erabateko bira eman zion bere diskurtsoari, eta erreferendumean Espainiako Estatuak Aliantzaren barruan jarraitzea defendatu zuen. Estrategia hori eraginkorra izan zen: botoen %56,85ek mailari eustea babestu zuten. Euskal Herriko hegoaldean, aldiz, herritarren gehiengoa posizio horren aurka agertu zen; ezezko botoa %60tik gorakoa izan zen lau lurralde historikoetan, %61,15era iritsiz.
7. Hauteskunde Barrutian, Altzako hiribildu zaharraren eremuarekin bat datorrena, EZ nagusitu zen modu irmoan, baliozko botoen %65,12rekin, eta BAI, berriz, %33,01ekin. Emaitza hau Gipuzkoako joera orokorrarekin lerrokatzen zen, non EZak boto baliodunen %68,2 lortu zuen. Barrutiko parte-hartzea %64,77koa izan zen.

7. Barrutia osatzen duten lau eremuen azterketa zehatzagoak agerian uzten du horien arteko alde nagusia boto negatiboaren intentsitatea zela. Intxaurrondo nabarmendu zen gaitzespen handiena erregistratu zuelako (%71,7), Altza zonaldea (%63,5) baino ehuneko zortzi puntu gehiago gaindituz, barrutiko emaitzarik moderatuena izan baitzuen. Bidebieta (%66,0) eta Sarrueta (%66,3) tarteko posizioetan eta elkarren oso antzeko posizioetan kokatu ziren. Parte-hartzeari dagokionez, aldeak txikiagoak izan ziren: %62,8 Sarruetan eta %65,8 Intxaurrondon, hiru puntuko tartea besterik ez.

Sekzioaren mailara jaistean, 7. barrutia osatzen zuten 27 sekzioen analisiak datu deigarri bat ematen du: sekzio bakar batean nagusitu zen BAI. 21. sekzioan (Arrizar) %53,9 lortu zuen, eta EZn, berriz, %45,3, ehuneko 8,6 puntuko aldea. Aipatzekoa da, halaber, 19. sekzioan (Erroteta), nahiz eta EZ alderdiak irabazi (% 51 eta BAIk %47,1), distantzia barruti osoko estuena izan zela. Bi sekzio horiek osatzen zuten baiezkoari gehien eusten zion nukleoa Altza osoan.

Arreta merezi duen beste datu bat 10. sekzioan (Bidebieta-Gaiztarro) erregistratutako boto zuriaren portzentaje handia da, %4,32ra iritsi baitzen, barrutiko batez bestekoaren bikoitza. Datu horrek eremu honetan bi aukerekiko zalantza handiagoa edo gaitzespen aktiboagoa adieraz lezake.

Laburbilduz, Altzak EZ bozkatu zuen, modu argi eta orokorrean, Aliantza Atlantikoan jarraitzeko. Sekzioetako azterketak barrutiaren barruko portaera desberdinak erakusten baditu ere -batez ere Altza zonaldean, bertan bizi baitziren sekzio proatlantistenak eta NATOren kontrakoenak-.

Udaletxea utzita

Datorren ostegunean, martxoaren 26an, 19:00etan, Altzako Udaletxean ospatuko dugu aurten Altzako Historia Mintegiaren urteko Batzarra.

Batzar arrunta izango da, urterokoa, estatutuen araberakoa eta ohikoa; berezia, 40 urte betetzear gaudelako; eta baita ohiz kanpokoa ere, abandonatutako eraikin batean ospatuko dugulako: Altzako udaletxean.

Aldi berean pozaren eta mingostasunaren nahastura batek hartzen gaitu. Poza, hainbeste urte igaro ostean ere lanean eta proiektuekin jarraitzen dugulako, lan talde sendo batekin eta 186 bazkideen babesarekin. Pena eta atsekabea, arrazoi naturalengatik, denboraren joanak kendu dizkigun lagun eta kideak galtzeagatik; baina baita pena, atsekabea eta haserrea ere, lau hamarkada hauetan altzatarren ondare historikoaren axolagabekeria, zabarkeria eta desagerpenaren lekuko izateagatik.

Altzako udaletxea da ia Altza historikoaren zutik geratzen den azken sinboloa. Donostiako Udalak Altza herria bereganatu zuen Gerra Zibila amaitu zenean. Udal demokratikoak, inposaketa frankista haren oinordekoak izan dira, eta utzikeriarekin, axolagabekeriarekin eta desafekzioarekin amaitzen ari dira lana, gure ondarearen suntsipen zuzenarekin ez bada.

Horregatik ospatuko dugu gure berrogeigarren urteurrena ia bi urte daramatzan abandonatutako eraikin batean, etorkizunerako inongo planik ez dutenean, ez garbiketa edo mantentze-lanetarako ere.

Bazkideei gonbidapena luzatzen dizuegu batzarra eta urteurrena ospatzera, eta baita eraikin historiko honentzat etorkizun plan bat aldarrikatzera ere. Bilerarako garbitu eta prestatu beharko dugu.

Oso lagungarria izango litzaiguke aldez aurretik zenbat bilduko garen jakitea, beraz eskertuko genizueke etorriko zareten ala ez jakinaraztea, ahm@altza.net helbidera idatziz edo 649 49 66 07 telefonora deituz. Aurretik, lokaleko prestaketa lanetan eta/edo hurrengo egunean jasotze lanetan laguntzeko prest dagoenik ere beharko genuke. Denbora baduzu, jar zaitez gurekin harremanetan.