Podabinak: sagastietako jornalari espezializatuak
Podabinak mahastiak eta sagastiak inausten espezializatutako jornalariak ziren, eta inauskinak izendatzeko izen hori Donostiara eta inguruko udalerri batzuetara mugatzen zen [1]. Gremio bat osatzen zuten beren kofradiarekin, Santiago Jaunarena, 1509tik aurrera ordenantza propioak izan zituena. Kolektibo hori maizterrek eta errentariek osatzen zuten gehienbat, baina baziren baserrien eta etxeen jabeak ere, guztiak Donostiako jurisdikzioaren mende zeudenak, Altza barne.
Podabinen artean abizen altzatarrak daude. 1568ko kontratuan, adibidez, Juan Pérez de Aduriz agertzen da podabinen ordezkari gisa. 1778an Juan Bautista eta Joseph Joaquín de Casares agertzen dira, Juan Bautista de Lizardirekin batera, Podabinetako Santiago Apostoluaren Kofradia ordezkatuz.
Inausketa lan espezializatuena bazen ere, podabinak hainbat lan egiten zituzten: lurra zulatu eta landu, eta sagarrondoak landatu, hesiak eta heskaiak egin, sagarra birrindu, sagardoa iragazi, zuhaitzak txertatu eta otea moztu. Lan horien truke, ogia, sagardoa, haragia edo arraina jasotzen zuten, beren soldataz gain.
1568ko hitzarmenak lanaldi zorrotzak ezarri zituen: martxoko Andre Mariatik iraileko San Migelera arte goizeko seietatik arratsaldeko seietara lan egiten zuten lanetik irten ezinik, eta askaria ere jasotzen zuten. Urteko gainerako egunetan lanaldia goizeko zazpietatik arratsaldeko seietara zen. Maiatzetik uztailera bitartean bakarrik uzten zitzaien bazkaldu eta askaldu ondoren ordu erdiz atseden hartzen.
Ordenantzek emakume eta neska jornalarien lana ere arautzen zuten. Haiek arduratzen ziren sagarra biltzeaz, sagastiei ongarria emateaz eta garraiatzeaz, eta egun osoan lan egiten zuten goizean goizetik. 1581eko urtarrilaren 30ean, adibidez Cristobal de Zandategui eta Antonio de Ancesta erregidoreak Udalak agindutako jornalen tasa aurkeztu zuten: «Las mujeres, mozas y jornaleros, doce maravedís, comida y merienda al día; a las que iban a recoger manzana medio real y comida, sin que pudiesen traer consigo manzana ni otra fruta» [2].
Baldintza gogorrek etengabeko gatazkak sortu zituzten. Podabinak ofizialak ziren, soldata proportzionalki baxuagoa zutenak, emakumeen gainetik. Horrek 1524, 1526, 1549, 1567 eta 1592an liskarrak sortu zituen, «baserri, mahasti eta sagastietako nekazariak» beren soldatak igotzen saiatu zirenean.
***
Erreferentziak
[1] Sarrera hau honako lan hauetan oinarritutako laburpena da:
- ARAGÓN RUANO, Álvaro: «Los podavines, labradores jornaleros en San Sebastián durante los siglos XV al XVIII», in Boletín de estudios históricos sobre San Sebastián, 33. zbka. (1999), 7-38 orr..
- ARRIZABALAGA MARÍN, Sagrario; ODRIOZOLA OYARBIDE, María Lourdes: Estudio histórico sobre la producción de vino en Gipuzkoa. Gipuzkoako Foru Aldundia, 2004.
- GANDÁSEGUI LARRAURI, José Manuel: «El trabajo del campo donostiarra en el siglo XVI”, in Boletín de la Real Sociedad Vascongada de Amigos del País» (1963), 3-37 orr..
[2] MÚGICA, Serapio: Curiosidades históricas de San Sebastián, Grupo Doctor Camino de Historia Donostiarra, 1970, 175-179 orr..
[3] Argazkia: Miravalles baserriko armarria. Beheko ezkerreko koadrantean, inausteko ahiotz bat. (I. Landa. 1994).
