Zapatari-ikasle umezurtz bati buruzko albistea (1824)
Donostian, 1824ko irailaren 7an, eskribau baten aurrean, Gipuzkoako Artxibo Historiko Probintzialean gordetako ikaskuntza-kontratu bat sinatu zen, duela gutxi Patxi Lazcanok transkribatu duena [1]. Beste notario-dokumentu bat besterik ez da, baina ondo erakusten du nola ikasten zen lanbide bat XIX. mendearen hasieran eta nola erantzuten zuen familiak gurasoak ez zeudenean.
Hiru dira kontratuan parte hartzen duten alderdiak:
- Miguel Maria Alcain, 18 urtekoa, umezurtza. Ikastuna da.
- Alejandro Alcain, Altzako bizilaguna, Miguel Mariaren lehengusua eta haren fidatzailea. Gaztearen guraso gisa aurkezten da «bereak falta direlako».
- Joaquin de Elgarrista, «obra prima maisua», hau da, zapatari maisua, Donostiako auzokidea. Gremioen hizkeran, obra prima oinetako berriak egitea zen, eta obra segunda, berriz, konpontzea. Idazkiak «obra prima» bakarrik dio, zapatak aipatu gabe, garai hartan izen hori ohikoa zelako [2].
Hitzartutako baldintzak hauek ziren:
- Iraupena: bost urte, aurreko abuztuaren 1etik kontatzen hasita; ikaskuntza hasia zen, izan ere, sinatu aurretik.
- Maisuak lanbidea irakatsi behar zion «ezer gorde edo ezkutatu gabe», eta janaria, edaria, etxea, ohea, garbitasuna eta oinetakoak eman behar zizkion. Bere erruz edo zabarkeriaz ikastuna ez bazen ondo prestatuta geratzen bost urteren buruan, beste maisu batekin jarri behar zuen bere kontura edo etxean eduki behar zuen ofizial gisa ordainduta berretsi arte, ikastunak aukeratuta.
- Fidatzaileak absentziez erantzuten zuen: gazteak maisuaren etxea uzten bazuen, hilabete bat zuen itzultzeko eta kalteak ordaintzeko. Edozein gaixotasunen sendaketa ere ordaintzen zuen.
Alejandro Alcain fidatzailea Hernanin jaio zen 1795ean eta Altzan hil zen 1865eko irailaren 21ean. 1820an Mª Josefa Echeverria Yraola altzatarrarekin ezkondu zen. Dokumentu honen bidez, badakigu 1824an Altzako bizilaguna zela, ziurrenik Anisaene baserriko maizterra, Urumea ibaiaren ertzean zegoena, Ametzagainako hegalean [3].
***
Erreferentziak:
[1] Obra primarako ikastun-eskritura, Joaquin de Elgarrista maisuak Miguel Mª Alcainen alde egina, Alejandro Alcain lehengusuaren fidatzailea, Altzakoa. 1824-09-07. Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa, AHPG-GPAH 3/0034, A: 321. Patxi Lazcanoren transkripzio osoa hemen.
[2] Miguel Maria Alcain Achucarro Urnietan jaio zen 1805eko uztailaren 10ean, Martin eta Frantziskaren semea. Urnietan hil zen 1865eko abenduaren 26an.
[3]« ZAPATERO: El que corta, y cose los zapatos. Llámanle también maestro de obra prima». Diccionario de Autoridades. Espainiako Errege Akademia, 1739, 6. liburukia, 558. orrialdea.
[4] Altzako landa-liburu indizean (1845-1862) jasota dagoenez, Anisaene baserriaren jabea San Millango Markesa zen eta, 1844-1847 urteetako bizilagunen erroldan, bestalde, Alejandro Alcain Anisaene baserrian erregistratuta agertzen da.
Ametzagainako ikuspegia. Erdialdean, Anisaene baserria, 1910. urte inguruan.
