«aiuntados en el campo
de Estibaus segun que lo havemos de uso de costumbre de nos juntar...» (Altza, 1390)

Iñigo Landa

Eusko Ikaskuntzak Internet argitaratzen duen Euskonews buletinaren 503. zenbakian, “Atzoko Irudia” atalean, “Acceso a una casa de Altza” izenburuko argazkia erakutsi digu. Argazkiaren fitxan agertzen denez, argazkiaren egilea Pedro Garmendia da eta 1920-1934 urte bitartean egina da. Irudian etxe baten ataria ikusten da eta bertan antzinako arku baten dobelak nabarmentzen dira, garai batean etxe horrek izan zitekeen handitasunaz hitz egiten diguna. Atari xume bat, hortaz, ate zabalago eta dotoreago bat zegoen lekuan.

Datu gehiagoren faltan, ateburuan dagoen plakatxoari erreparatu diogu eta idatzita daukan “16″ zenbakiari.

Horri helduz dokumentuetara jo dugu eta Donostiako 1860-65 urte bitarteko etxeen nomenklatorrean, Altzako etxeen zerrendan, 16 zenbakia “Ernabido” etxeari dagokio.

Ernabidok eskaintzen digun pistari jarraituz beste dokumentu batekin topo egiten dugu lehen ustea baieztatuz: hirurogei bat urte beranduago, 1921. urtean, Ernabido etxeak zenbaki bera izaten jarraitzen zuen. Urte hartan San Miliango markesak “Sociedad Anónima Miracruz” enpresari honako hau saldu zion: “Finca rústica. Casería llamada Ernabido con tierras situadas en el término municipal de la población de Alza. La casa que está señalada con el número diez y seis consta de piso bajo, otro alto y parte de desván…”.

Gure ustez, argazki horretan agertzen den etxeari izena emateko moduan gaude ziurtasun handiz: Ernabido, Bidebietako Contadores lantegiaren ondoan zegoen baserria..

Ernabido, ordea, ez da baserri arrunta. Bere izena Arnaobidao-ren bilakaera zuzena da. Arnaobidao izena, bestalde, etxeko nagusiaren izen-abizenaz ari zaigu eta gaskoi jatorriarekin lotu izan bada ere, uste hau zalantzazkoa da. Ezagutzen dugun etxe honen lehen aipamena 1465 urtekoa da eta Lope de Isastik, XVII. mendean, “Arnaovidao” aipatzen du antzinako oinetxe gisa eta armarriduna.

Ez dugu Arnaobidao/Ernabido etxearen argazkirik ezagutzen eta, gure ustea konfirmatuz gero, Eusko Ikaskuntzaren argazki hau etxe horren dokumentu grafiko bakarra izan daiteke eta argazkian agertzen diren harlanduak iragan noble horren aztarnak.