«aiuntados en el campo
de Estibaus segun que lo havemos de uso de costumbre de nos juntar...» (Altza, 1390)

Orain arteko Plan Orokorrek, eta honi lotutako dokumentuek, bat bestearen segidan Altzaren ondare historikoaren etenik gabeko degradazioa eta desagerpena ekarri dute. Ondare historikoa herrien eta auzoen identitatearen ezinbesteko osagaiak dira, Planak egin dituztenek badakite hori, “Kultura-ondarea, hiri honi nortasuna emanten dion elementua da” eta “gizarte-lotura zein gizarte-kohesioko loturak sendotzeko gaitasuna du” diote, baina Altzari buruz planeatzen dutenean haren historiaz edo nortasunaz hitz egiten duen edozein elementu zokoratu eta eraikitzeko lursailak baino ez dituzte ikusten. Ez da balio-judizioa, egitate bat egiaztatzea baizik.

Gabeziak

Ikus dezagun Plan Orokorraren aurrerapenak jasotzen duena:

Idazten ari diren Plan Orokorrean “Ondarea eta paisaia” txertatzeaz hitz egiten dute, eta “hiri-giroak”, “hiri-ehunak” “hiri-multzoak”, eta “ikuspen handiko eremuak” identifikatzen dituzte. Ikuspegi hori Ekialdeko Barrutian nola gauzatzen den begiratzen badugu hauxe ikusiko dugu: (ikusi maparen legenda, goialdeko hiru urdin tonuak)

• “Hiri-giroak” (urdin argia), 9 gune identifikatzen dituzte, 0 gure barrutian.
• “Hiri-ehunak” (urdina), 9. Bakarra barrutian, “Intxaurrondo zaharra. Jose Elosegi hiribidera begira aurrealdea duten ‘villa’ ehuna”.
• “Hiri-multzoak” (urdin iluna), 24. Barrutian, 8: 6 Intxaurrondon (Koruko Andre Maria, Zarategi, Gaztelu, Luistarrak, Intxaurrondo berri), eta beste biak Zumardi pasealekua eta  Larratxoko “villa” txikiak dira.
• “Ikuspen handiko eremuak” atalean, Igeldo, Urgull eta Ulia aipatzen dituzte.

Mapa berean (legendan “informazio osagarria” bezala agertzen da), kolorezko puntuak Donostian nolabaiteko babesa duten ondarearen elementuak ikus daitezke eta kolore urdin argiez nabarmenduak Eusko Jaurlaritzaren inbentarioan agertzen diren ondare-elementuak baina Udalak HEOBPBko zerrendan sartuak ez dituenak.

Planteamendu horren gabeziak nabarmenak dira eta oinarrian erredaktoreek daukaten hiri ikuspegi orokorra bera da: orain arte Donostia Ategorrietan bukatzen bazen, orain erradioa pixka bat gehiago zabaldu dute Intxaurrondo aldean eta Gaiztarroraino luzatu dute. Beste guztia periferikoa izaten jarraitzen du eta ez dauka “Ondarea eta paisaiaren” aldetik inolako meriturik “hiri-giroak”, “hiri-ehunak” “hiri-multzoak”, eta “ikuspen handiko eremuak” bezala aintzat hartzeko. Horren arabera, Altzan ez dago baserri ondarerik, industria ondarerik, zaindu beharreko bide-sare historikorik, etxe multzo interesgarririk, eta abar, zaintzeko eta babesteko, eta, ondorioz, dena zementuaren negozioren zerbitzura utzi daiteke.

Irtenbideak

Irtenbideak bilatzeko Plan Orokor berriak egiten duen diagnostikoa eta planteatzen dituen irizpideak Altza osoan erabili beharko lituzke, eta etorkizuneko hiria auzune, auzo eta herriaren nortasunari lotutako elementuak, eraikinak eta multzoak errespetatuz eraiki beharko litzateke, bizilagunak entzunez eta kontuan hartuz.

Altza erdigunean jartzen duen Plan bat aldarrikatzen dugu, orain arte ezagutu dugun ondarearen inguruko utzikeria zuzentzeko:

• Altzako alde zaharra, bere osotasunean hartuta, zaindua eta babestua egon behar duen leku berezia da. Komunitatearen bizitzaren askotariko alderdiek bat egiten duten bertan, historikoak, politikoak, erlijiosoak, kulturalak eta sinbolikoak, Altza bere osotasunean irudikatuz: udaletxea, eliza, etxeak, plaza (herri kirola, eskulturak eta muralak), eta hilerria.
• Lau Haizeta parkea: Natur eta baserri ondarea babestu, baita bide-sarea ere. Marrus parkearen interpretazioa zentroa sortu. Molinao parkea, Iparragirregaina-Landarro, eta Aduriz-Akular eremu berdeak Lau Haizeta parkearekin lotu. Antondegi eta Lau Haizeta parkearen arteko korridore naturala berreskuratu.
• Mendiola mendialdeko ondare historikoa eta naturala zaindu eta Bidebieta eta Mirakruz auzunekin oinezkoentzako bide-sarea egin.
• Altzatik pasatzen zen Donejakue bide historikoa berreskuratu: Zamalbide-Lau Haizeta; Galtzaraborda-Molinao-Herrera; Donibane-Herrera-Mirakruz.
• Udal mugarrien eta bidarrien desagerpena gelditu, berreskuratu, eta daudenak babestu: San Marko, Abrin, Maleo, Esnabide, Sasoategi, Lorete, Buenavista….
• Aurreikusten diren eraikuntza planetan dagoeneko eraikita dauden baserriak, etxeak eta bestelako eraikinak, hala nola industria-eraikinak kontserbatzea, auzo edo leku horiei nortasunaren parte direlako, adibidez, Aduriz-Akular, Molinao, Txingurri-Larratxo-Herrera eremuetan.
• Nortasuna duten auzune eta etxe multzo zaharrak: Etxe Merkeak  multzoa, San Ignazio galtzada, Los Boscos, “hiri lorategiak”….
• Herrerako eta Mirakruzeko auzo historikoak birdefinitzea, gaur egun administratiboki zatituak eta bi edo hiru auzoren artean banatuta baitaude, haien historia eta bizilagunen pertenentzia-zentzua errespetatu gabe.

Oxigraf (G. Queralt, 2001)