Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026) (1)
1976*
Antxon Alfaro
Datozen asteetan, blogean sarrera-sorta bat argitaratzen joango gara, Francoren heriotzaren ondoren Altzan egin diren hauteskunde-prozesuen ikuspegi sintetikoa erakutsiz.
“Altza” terminoak Altzako udalerri ohiaren lurraldeari egiten dio erreferentzia, garaipen frankistaren ondoren Donostiari atxikitu zitzaiona. Hiriaren ekialdeko gaur egungo auzoak biltzen ditu: Altza, Intxaurrondo, Miracruz-Bidebieta eta Sarrueta-Martutene.
1977ko lehen hauteskundeetatik aurrera, lurralde horri guztiari Donostiako 7. Errolda Barrutia deitzen zaio, eta horrek Altzan soilik zentratutako hauteskunde-azterketak errazten ditu. Zentzu horretan, esan daiteke 7. Errolda Barrutia dela neurri batean herri independentea izan zen Altzaren lurralde-oinordekoa.
Erabilitako datuak Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak Donostiako 7. barrutian mahai bakoitzeko emandako 50 fitxategi ofizialetatik datoz.
Gaur egun arte igarotako berrogeita hamar urteetan, barrutian 55 hauteskunde-prozesu egin dira, bost tipologiatan bil daitezkeenak:
- 12 udal-hauteskunde, Donostiako Udalerako (1979-2023) (M)
- 13 hauteskunde autonomiko, Eusko Legebiltzarrerako (1980-2024) (P)
- 16 hauteskunde orokor, Gorteetarako (1977-2023) (G)
- 9 hauteskunde europar (1987-2024) (E)
- 5 erreferendum: 1976ko Erreforma Politikoa, 1978ko Konstituzioa, 1979ko Autonomia Estatutua, 1986ko NATOn Iraunkortasuna eta 2005eko Europar Tratatu Konstituzionala.
Serieko lehen bi prozesuak, 1976ko erreferenduma eta 1977ko hauteskunde orokorrak, 21 urteko boto-adinarekin egin ziren. 1978ko Konstituzioak boto-eskubide aktiboa 18 urtera jaitsi zuen.
Barrutiaren lurralde-egiturak, atalek eta mahaiek, bilakaera izan dute azken 50 urteotan. Lehen bi deialdi orokorretan, 1977koan eta 1979koan, 27 atal zeuden, denak mahai bakarrekoak. 1979ko udal-hauteskundeetatik aurrera, A eta B mahaietan zatitzen hasi zen. 1982 eta 1986 artean, barrutia aldi baterako 26 ataletara murriztu zen.
1990ean, hedapen-fase bati ekin zitzaion 28. atala gehitzearekin, eta fase hori 1994 eta 1998 artean amaitu zen, 29tik 34ra bitarteko atalak jarraian agertuz. Antolaketa-goia 2000 eta 2004 artean lortu zen, 34 atal eta 60 mahairekin.
2014tik aurrera, barrutia 33 ataletan egonkortu zen, eta 2024an 21. eta 25. atalak desagertu ziren, 31 atal geratuz. Mahai bakoitzeko batez besteko karga handitu egin da: 2000n 635 errolda-kide inguru zeuden, eta gaur egun 781 inguru dira.
Sarrera hau amaitzeko, hauteskunde-errolda 1977ko lehen hauteskundeetatik 2024ko azkenetara izan duen bilakaera aztertuko dugu. Grafikoan ikus daitekeen bezala, errolda-kurbak hiru fase argi marrazten ditu.
Lehena, hazkunde jarraituarena, 1977 eta 1999 artean hedatzen da: errolda 26.529 hautesletatik abiatzen da lehen hauteskunde orokorretan, eta ia etengabe hazten da, 1998ko hauteskunde autonomikoetan 38.811ko gehieneko historikoa lortu arte.
Bigarren fasea, beherakadarena, 1999 eta 2016 artean luzatzen da, eta 4.500 hautesle inguruko galera metatua dakar, gailurraren aldean %12 ingurukoa, Donostia hiri osoaren biztanleria-galerarekin, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan iritsitako belaunaldien zahartzearekin eta jaiotza-tasaren beherakada handiarekin lotuta.
Hirugarren fasea, 2016tik aurrera, egonkortze-fasea da, apur bat beherakorra: errolda 33.500 eta 34.250 hautesle artean mugitzen da, atzerriko immigrazioak indar konpentsatzaile moderatu gisa jokatzen duelarik. Azken datu erabilgarria 33.625 hauteslerena da, 2024ko europar hauteskundeetan.
* Irudia: “Euskal Herriko kartelak. Askatasunaren irudiak”. Txalaparta, 1997.
