San Markos mendiaren izen zaharrak

1996, Apirilak 18

Iñigo Landa

Agiri zaharrenetan San Markos mendia ez da izen honekin agertzen, San Markos —edo San Marko, euskaldun zaharrek ahozkatzen duten bezala— izen berriena baita, XVIII. mendetik hona erabiltzen dena.

Gailurra izendatzeko ezagutzen dugun izenik zaharrena Biçarain da, hain zuzen ere, 1425. urteko mugaketa batean izen honekin azaltzen baita. Biçarain izenaren garaikideak eta honen inguruak izendatzeko beste leku-izen hauek ditugu: Galçaur, Txoritokieta mendia izendatzeko; Yerdo eta Yerdogaynna, Txoritokieta eta San Markos artean dagoen muinoa eta pasabidea; Arvelun, gaur egungo Arribeltza izeneko mugarria eta txokoa. Izen hauek, esan bezala, XV. mendean dokumentatuak daude eta garai hartako agirietan oso erabiliak.

Beranduago, 1541. urtean Santa Magdalenaren omenez eta Juan de Yerobi Errenteriako erretoreak bultzaturik baseliza bat eraiki zenean, beste izen bat nagusitu zen San Markos mendia izendatzeko, alegia, Santa Maria Magdalena de la Sierra edo Sierra de la Magdalena. Bigarren izen hau ez zen San Markos izendatzeko bakarrik erabili, baizik eta inguruko mendi multzoa izendatzeko.

Hamaika urte beranduago, eta aurrekoaren ondoan, beste baseliza txikiago bat eraiki zuten San Jeronimoren omenez, baseliza hauen zentzu eremutarra areagotuz. Hala ere, bi saindu hauk ez ziren gurtzea merezi zuten saindu bakarrak izan. San Anton, ganaduaren babeslea, debozio handiko saindua izan zen ere eta, denborarekin, beste batzu ere bere lekua irabazi zuten, hala nola, San Klemente —Magdalenari garai batez lekua kendua ziona— eta San Markos, azkenean mendiaren izenaz jabetuko zena.

San Markosen nagusitasun hau ez da batere harritzekoa, oso ospetsuak baitziren mendi honetan urtero ospatzen ziren letaniak eta soroen bedeinkapenak. Giroa berebizikoa behar zuen izan, elizkizunak ezezik bestelakoak ere egiten omen ziren eta, honen ondorioz, eliz-agintariek honelako erromeriak mugatzen ahalegindu ziren. Izan ere, prozesio hauetan parte hartzen zutenek eramaten zituzten ogitartekoen oroigarria ditugu sanmarko opillak.

Mendi honen gailurrean sortutako erlijioune hau, erregearen aginduz, 1770. urtean desagertu zen eta bere osagaiak barreiatu egin ziren. Magdalenaren irudia Errenteriako parrokiara eraman zuten bitartean, San Jeronimo Txipres baserriko ganbaran deskantsatzen utzi zuten, eta San Markosi inguruko baserritarrek zioten debozio handia mendiaren izenean dirau, beste edozein irudi edo oroigarri baino tinkoago. Gaur egun, fuertea jabetu da San Markosko gailurraz.

Iruzkina idatzi

Estibaus

Atalak

Apirila 2025
A A A O O L I
« mar    
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  

RSS

Azken iruzkinak

  • Iñaki
    (2025, Otsailak 26)
    «¿Cuántas de las especialidades q se anunciaron en el año 85 se ofrecen hoy en ese ambulatorio? Algo tan elemental ...»
  • MARISA AMESTOY
    (2025, Otsailak 25)
    «Ezkerrikasko Antxon por tu inestimable trabajo en nuestro querido barrio, zure laguna Marisah, »
  • Emma Berra
    (2025, Otsailak 6)
    «Holis,soy Emma Berra,de Santiago del Estero,hija de Juan Pablo Berra,mí abuelo Remigio Ventino y mí bisabuelo Juan Bautista Berra. Mí ...»
  • Natalia berra
    (2025, Urtarrilak 21)
    «Hola mi bisabuelo era berra de piomontes mi papa tiene el apellido de mi abuela que bello me encantaría saber ...»
  • Carmen Perez
    (2024, Abenduak 30)
    «Yo conocí a Eusebi como la llamábamos las niñas y niños de las escuelas públicas de Buenavista, allí trabajo de ...»

etiketak


Sarean