«aiuntados en el campo
de Estibaus segun que lo havemos de uso de costumbre de nos juntar...» (Altza, 1390)

Udal hauteskundeak (1979)

Antxon Alfaro

Abstentzioaren ehunekoak aldakortasun handia erakusten du Altzan (7. errolda barrutia ) azken 50 urteetan egin diren hauteskunde desberdinetan. Datuak ezin dira modu uniformean irakurri. Hauteskunde moten arteko aldeak hain nabarmenak direnez, deialdi guztien grafiko bateratuak, jarraian erakusten denak, “zerra-hortzen” itxura berezia du.

Seriearen gutxieneko absolutua 1982ko hauteskunde orokorrei dagokie: % 22,6ko abstentzioa, hau da, % 77,4ko parte-hartzea. Erregistro hau mobilizazio politiko sendoko une batekin lotuta dago, trantsizioa finkatu eta gobernu-aldaketa gertatu ondorengoarekin. Gutxieneko nabarmen gisa, beste bi aipa daitezke: 2001eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak (% 26,6) eta 2019ko apirileko hauteskunde orokorrak (% 28,2).

Aitzitik, abstentzioaren maximoak Europako Parlamenturako hauteskundeetan pilatzen dira: 2009koan (% 65,6), 2004koan (% 63,5) eta 2014koan (% 61,6), serie osoko hiru erregistrorik altuenak. 2024ko Europako hauteskundeetan ere % 55etik gorakoa izan zen abstentzioa. Europakoetatik kanpo, maximoa 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan gertatu zen (% 53,8), COVID-19aren pandemiaren erdian egin zirenetan.

Abstentzioaren datuak hauteskunde motaren arabera aztertzen direnean, hau erakusten dute:

• Hauteskunde orokorrak dira, sistematikoki, hautesle gehien mobilizatzen dituztenak: abstentzioaren batez bestekoa % 34,6koa da, eta gutxitan gainditzen du % 42.
• Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak eta udal-hauteskundeak tarteko banda batean mugitzen dira (batez beste, % 40-% 50eko abstentzioa), oso antzeko balioekin; hala ere, autonomikoetan gutxieneko baxuagoa dago (% 26,6, 2001ean), polarizazio politiko handiko uneei esker.
• Europako hauteskundeak dira parte-hartze txikiena dutenak. 1987an, 1989an, 1999an eta 2019an izan ezik (urte horietan beste deialdi batzuekin batera egin ziren, edo mobilizazio-giro handia zegoen), abstentzioak % 55 gainditzen du nabarmen, eta % 65 ere gainditzera iritsi zen 2009an.

-
Azkenik, adierazi behar da abstentzioa baxuagoa izan dela serieko lehen hamarkadetan (1977-2001) azken aldian (2002-2024) baino; hala ere, konparazioa desitxuratu egiten da seriean Europako deialdien proportzioa gero eta handiagoa delako.

***

Estibausen Altzako hauteskunde-prozesuei buruz argitaratutako sarrerak:

• «Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026) (1)»
• «Duela 40 urte, Altzak «EZ» esan zion NATOri»
• «Udal Hauteskundeak: ALTZAKOAK-Altzako hauteskunde ekimen independentea»
• «Altzatarren maila sozioekonomikoak hauteskunde-partaidetza baldintzatzen du»
• «Altzan U-12 hauteskundeetan abstentzioa “garaile”»
• «Duela 20 urte…»