Hauteskunde-prozesuak Altzan (1976-2026): boto baliogabeak eta boto zuriak (3)
Antxon Alfaro
Boto zuria eta boto baliogabea oso desberdinak dira, batez ere asmoari eta baliozkotasunari dagokienez. Boto zuria gutun-azal huts bat hautetsontzian sartzean datza. Horrekin adierazten da ez dela inolako hautagai-zerrendarik babesten, baina hauteskunde-prozesuan parte hartzen dela. Baliozko botoen artean zenbatzen da eta, horregatik, eserlekuen banaketan eragina izan dezake: guztizkoari gehitzean, eskatzen den gutxieneko ehunekoa lortzeko behar den boto kopurua igotzen du. Adibidez, Eusko Legebiltzarrean eserleku bat lortzeko, Espainiako Gorte Nagusietan bezala, hautagaitza batek barrutian emandako baliozko botoen % 3 lortu behar du.
Boto baliogabea, aldiz, gaizki emandako botoa da, edo protesta gisa emandakoa. Baliogabetzat jotzen da boto-papera zirriborratuta, hautsita edo idatzoharrak jasota dagoenean, hautagai-zerrenda bat baino gehiago dutenean edo boto-orria eta hautagai-zerrenda ofizialak ez direnean. Ez da baliozko botoen artean zenbatzen eta ez du eraginik eserlekuen banaketan; hala ere, parte-hartzean zenbatzen da.
Altzan (7. errolda-barrutian) boto zuria oso txikia da: behin bakarrik gainditu du emandako botoen % 3. Datuak aztertuz gero, hiru aldi bereizten dira, hauteskunde-deialdi motarekiko independenteak (udal-hauteskundeak, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, hauteskunde orokorrak eta Europako hauteskundeak):
- Lehen hauteskunde-prozesuetan (1977-1989) ia ez zegoen boto zuririk. Boto zuria ez zen garai hartako hautesleen aukeren artean sartzen. Hautetsontzietara joaten zenak aukera bat hautatzen zuen.
- 1993tik 2014ra hedapen-zikloa izan zen: ehunekoak etengabe % 2 eta % 3 artean ibili ziren deialdi guztietan. Salbuespen bakarra 2000ko hauteskunde orokorrak izan ziren, % 4,23rekin (1.836 boto-orri zuri); hauteskunde horietan, Aznarrek (Alderdi Popularra) gehiengo absolutua lortu zuen eta PSOEk porrot handia izan zuen. Aldi horretan, boto zuria bozketara joan arren aurkezten zaien eskaintza gaitzesten dutenen adierazpide bihurtu zen.
- Azkenik, 2015eko hauteskundeetatik aurrera boto zuria berriz jaitsi da, eta % 2tik behera dago. Azken urte hauetako alderdi-sistemaren zatikatzeak eskaintza nahikoa zabaldu du hautesle atsekabetuen zati bat xurgatzeko.
Boto baliogabeak oso eredu desberdina marrazten du, grafikoan ikus daitekeen bezala. 1977tik 2001era bitartean maila normalean mantendu zen, % 1etik beherako batez bestekoekin eta gorakada esanguratsu bakarrarekin: 1982ko hauteskunde orokorretan (% 2,75). Seriearen anomalia guztia, aldiz, 2003-2009 aldian pilatzen da: 2007ko udal-hauteskundeetan % 14,35era iristen da, 2004ko Europako hauteskundeetan % 13,92ra, 2003ko udal-hauteskundeetan % 12,17ra, 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan % 9,86ra eta 2004ko hauteskunde orokorretan % 8,28ra. Gailur horiek bat datoz Herri Batasuna eta haren ondorengo plataformak (AuB, ANV, EHAK, D3M…) legez kanpo utzi ziren garaiarekin, 2002ko Alderdi Politikoen Legea aplikatuta. Urte horietan, hautesle abertzaleek boto-orri ez-ofizialen bidez eman zuten botoa, eta hauteskunde-batzordeak baliogabetzat zenbatzen zituen. 2011n Bildu legeztatzeak aukera eman zion esparru politiko horri hautetsontzietara normaltasunez joateko, eta boto baliogabearen ehunekoak berehala itzuli ziren ohiko tartera, % 0,3 eta % 1 artera.
***
Estibausen Altzako hauteskunde-prozesuei buruz argitaratutako sarrerak:
- «Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026) (1)»
- «Altzako hauteskunde-prozesuak (1976-2026): abstentzioa (2)»
- «Duela 40 urte, Altzak «EZ» esan zion NATOri»
- «Udal Hauteskundeak: ALTZAKOAK-Altzako hauteskunde ekimen independentea»
- «Altzatarren maila sozioekonomikoak hauteskunde-partaidetza baldintzatzen du»
- «Altzan U-12 hauteskundeetan abstentzioa “garaile”»
- «Duela 20 urte…»
