«aiuntados en el campo
de Estibaus segun que lo havemos de uso de costumbre de nos juntar...» (Altza, 1390)

Podabinak mahastiak eta sagastiak inausten espezializatutako jornalariak ziren, eta inauskinak izendatzeko izen hori Donostiara eta inguruko udalerri batzuetara mugatzen zen [1]. Gremio bat osatzen zuten beren kofradiarekin, Santiago Jaunarena, 1509tik aurrera ordenantza propioak izan zituena. Kolektibo hori maizterrek eta errentariek osatzen zuten gehienbat, baina baziren baserrien eta etxeen jabeak ere, guztiak Donostiako jurisdikzioaren mende zeudenak, Altza barne.

Podabinen artean abizen altzatarrak daude. 1568ko kontratuan, adibidez, Juan Pérez de Aduriz agertzen da podabinen ordezkari gisa. 1778an Juan Bautista eta Joseph Joaquín de Casares agertzen dira, Juan Bautista de Lizardirekin batera, Podabinetako Santiago Apostoluaren Kofradia ordezkatuz.   (gehiago…)  »  

Antxon Alfaro

Gaur, apirilak 14, Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren urteurrena dela eta, Lekukoak proiektuaren barruan Altzako bizilagun Angela Rubio Rodriguezi egindako elkarrizketaren pasarte bat partekatu nahi dugu. Bertan, Angelak Errepublikaren etorrerak berarentzat zer suposatu zuen gogoratzen du.

Angela 1915ean jaio zen Casares de Las Hurdesen, Espainiako bazter pobreenetako batean, bederatzi anai-arreba zituen familia xume batean. Zortzi urterekin jada ahuntzak zaintzen zituen. Ez zuen oinetakorik izan hamar urte bete arte; orduan, aitak berak egindako txanklak jarri zizkion. Inoiz ez zen eskolara joan. Hala ere, 104 urte bizi izan zen, eta dena ikusi zuen: antzinako erregimenaren miseria, Errepublikak ekarri zuen itxaropena, gerra zibilaren izua eta ondoren etorri ziren isiltasuneko hamarkada luzeak.   (gehiago…)  »  

(Ikusi oharra mapari)

Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste

Altzaren lehen aipamena 1141ean agertzen da idatzizko dokumentu batean, Gartzia Ramírez erregeak Iruñeko Santa Maria elizari «Iheldo Bizchaya, Hurumea, Alça et Soroeta cum suis pertinentiis» izenekoan zeukan guztia eman zionean. Altzaren izena idazten den lehen aldia da. Hamarkada batzuk geroago, 1178an, Antso Jakitunak dohaintza hori berretsi zuen, haren irismena zehaztuz: «Alza et Soroetha cum tota sua pertinentia et cum totas suas pesas pescarias». Altza eta Soroeta Pasaiako badiaren inguruko muinoetan zeuden bi landa-kokaleku ziren, gaur egungo Altzaren lurraldean. «pescarias» aipamenak adierazten du bertako biztanleek itsasoko eta inguruko ibaietako baliabideak aprobetxatzen zituztela, eta «pertinentia» aipamenak iradokitzen du leku horietan landako lurrak, larreak, fruta-arbolak eta basoak ere sartzen zirela. Beraz, jarduera dibertsifikatua duten nekazaritza eta abeltzaintzako establezimenduak dira [1].   (gehiago…)  »  

Altzako Historia Mintegian aurten gure berrogeita hamargarren urteurrena ospatzen dugu. Urtebetetzea ospatzean egindakoa gogoratzen dugu, baina batez ere garenaren eta aurrera jarraitzeko ilusioa eta motibazioa ematen diguten proiektuen ospakizuna da. 2026an zehar 40 urte hauetan egindako lan kolektiboa berreskuratuko dugu, eguneratuz eta berrikusiz. Eguneratze hauek hemen, Estibausen, argitaratuko ditugu urte osoan zehar.

Biztanleria-datuak eguneratzen hasiko gara, nondik gatozen ahaztu gabe. Ezaguna denez, Donostiako Udalak erabiltzen duen auzoen banaketak ez ditu errespetatu Altza Herriaren muga historikoak. 1936an, Gerra Zibila eta 1940ko anexioa baino lehen, Kaskoa, Buenavista, San Marcos, Herrera, Mirakruz, Molinao eta Sarrueta auzoek osatzen zuten udalerria. Biztanle kopurua orduan 5.976 zen.   (gehiago…)  »  

Iñigo Landa Ijurko

Simancaseko Artxiboan 1598ko dokumentu interesgarri bat gordetzen dute, Ubako ermitako Ama Birjinaren izena duen ontzi bati buruzkoa: Nuestra Señora de Hua naoa. Dokumentuak Albaolak duela gutxi Ondartxon eraiki eta uretaratu duen San Juan ontziaren erreplikaren antzeko neurriekin egin den ikuskapen ofiziala eta tonaje-ziurtagiria jasotzen du.[1]   (gehiago…)  »  

Arnaobidao (San Telmo Museoa, 1935)

Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste

Indiako Artxibo Orokorrean jarraian komentatzea merezi duen dokumentu hau aurkitu dugu: 1537ko Errege Zedula bat, non Domingo de Arnao Bidaori -Donostiako bizilagun eta Arnaobidao oinetxe altzatarraren jauna izandakoa- Ameriketara hiru esklabo beltzekin batera joateko baimena ematen zion, Koroak bere kolonietara bidaiatzeko garatu zuen lizentzia sistemaren adibide tipikoa.

1492an kontinente berri bat aurkitu ondoren, Espainiako monarkiak sistema administratibo bat ezarri zuen Indietara emigratzeko eta kolonizazioan parte hartzeko. Baldintza legal eta administratibo zorrotzak ezarri zituen: odol garbitasuna frogatu behar zen, deskribapen fisikoa eman faltsutzeak ekiditeko, bere familiarekin bidaiatu behar zen edo, bestela, baimen berezia lortu, eta izapideak Sevillako Kontratazio Etxearen bidez egin behar ziren. Arauak zorrotzak izan arren, legez kanpoko emigrazioa zerbait arrunta izan zen.   (gehiago…)  »  

Igande goizean, Tomasenen giro polit batean 40 lagun bildu ginen Nexgraff artistak Harri Berri haur eskolaren sarreran margotu duen horma-irudiaren aurkezpenean. Hasieran Bizarrain euskara elkarteko Butxek hitza hartu zuen ekimenaren nondik norakoa azaltzeko. Segidan, Nextorrek atzean dagoen sorkuntza-prozesua nolakoa izan zen eta nola gauzatu zen partekatu zuen: hasierako zirriborroetatik hasita, kolore-aukeretatik, Altzaren historiaren sei aro nagusiak nola islatu zituen azalduz. Gauzatze lanean Aitor eta Santiren laguntza izan du, aurkezpenean bertan egon zirenak. Bere azalpenak argitasun berezia eman zion lana ulertzeko, eta han bildutakook artista baten sortze-prozesuaren lekuko izateko aukera izan genuen.   (gehiago…)  »  

Gure eguneroko espazio batean 80 metroko koloretako historia bisual berri bat agertu da. Gure iraganaz hitz egiten du eta Harri Berri haur hezkuntzako eskolaren ondoan dago, Altzako pasealekuan, orain “Altzako Historiaren Pasealeku” bihurtuta.  Nexgraff kale artistak pintzelarekin margotutako kronologia hau horma bateko dekorazio hutsa baino gehiago da; gure erroen, gure nortasunaren eta gure bidaia kolektiboaren isla ere bada.   (gehiago…)  »  

"Baserria" erakusketa

Miravalles baserria Altzagaina inguruan kokatua zegoen. Auditz-Akular-eko udal planen eraginpean zuzenean egonda, 2017an bota zuten behera. Ordutik, fatxadan zeukan armarria non zegoen jakin gabe geratu ginen eta orain Donostiako Alde Zaharreko Santa Teresa komentuan, Euskadiko Arkitektura Institutuak antolatutako “Baserria. Egurra, harria, mitoa, orain” dagoen erakusketan berriro agertu da.

Armarria baserriaren fatxada nagusian txertatua zegoen, baina tailatua dagoen harriaren giltzarri-forma dela eta, seguru aski etxerako sarrera-atearen arkuaren zatia zen. Bere tipologiagatik, XVI. mendean data daiteke.   (gehiago…)  »  

Herrera, "el dique del rey" (1-i)

Iñigo Landa, Juan Carlos Echeveste

Europako XVI. mendea itsasoz haraindiko nabigazioaren eta kolonizazioen garaia da. Felipe II.a erregeak (1557-1598), pirateriaren aurka eta Europako beste potentziekin ozeanoak kontrolatzeko zeukan lehian, ontzigintza plan handi bati heldu zion eta itsasontzien kaskoetarako egokiena zen haritz-basoak landatzeko politika sustatu zuen [1]. Haren aginduek eta bestelako xedapenek Kantauri kostaldeko herri eta portuetan eragin zuzena eduki zuten, baita Altzan ere. Izan ere, Altza, Pasaiako badian kokatuta eta ontziolak gertu edukita [2], baldintza ezin hobeak zituen ontziolak haritz-egurrez hornitzeko.

Alabaina, errege xedapenek Batzar Nagusiei eta kontzejuei aginduak aplikatzera behartzen bazieten ere, haien ezadostasunarekin topo egin zuten. 1564ko Batzarrean honela erantzun zioten erregearen aginduari: “en esta Provinçia no conviene al servicio de Su Magestad que se tenga la orden en el plantar de robles, la orden que se da por la dicha provisión, ni se podría cunplir ni executar” [3]. Hauek ziren erabili zituzten oinarrizko argudioak: Probintzia txikia da eta lur gutxi dago, eta gipuzkoarrak asko dira, burniolaz, nekazaritzaz, abelazkuntzaz eta itsas-merkataritzaz bizi direnak: “tiene mucha población e está fundada sobre herrerías e labranca e crianca e tratto de mar“. Beraz, Gipuzkoako txara mendiak eta kontzeju-lurrak jarduera horietarako erabiltzen dira eta ez dago lekurik ontzigintzarako haritzak landatzeko.   (gehiago…)  »